650 mln EUR na cyfryzację, ale bez testu suwerenności. Raport „Cyfrowa racja stanu” wskazuje lukę w programach BGK i PFR

Jak podaje Bank Gospodarstwa Krajowego, łączna pula „Pożyczki na cyfryzację” wynosi 650 mln EUR, a środki mogą finansować zaawansowane technologie cyfrowe i infrastrukturę ICT.

W opublikowanych przez BGK zasadach programu nie ma jednak odrębnej ścieżki wiążącej wsparcie z testem cyfrowej suwerenności. Autorzy raportu „Cyfrowa racja stanu” proponują, aby takie kryteria stały się warunkiem finansowania projektów przez BGK i PFR.

Jak wynika z raportu „Cyfrowa racja stanu”, przygotowanego przez Polską Sieć Ekonomii dla Związku Pracodawców – Polska Chmura, BGK i PFR nie muszą tworzyć instrumentów finansowych od zera. Obie instytucje już wspierają cyfryzację i inwestycje infrastrukturalne. Brakuje natomiast mechanizmu, który łączyłby dostęp do publicznego kapitału z oceną jurysdykcji, rzeczywistej kontroli nad technologią, bezpieczeństwa łańcucha dostaw oraz możliwości zmiany dostawcy.

– Największym błędem jest traktowanie wydatków na technologie wyłącznie jako kosztu. Zamówienia publiczne są jednym z najważniejszych narzędzi polityki przemysłowej – dr Jan Oleszczuk-Zygmuntowski, współprzewodniczący Polskiej Sieci Ekonomii.

Według autorów raportu wybór technologii rozstrzyga nie tylko o bezpieczeństwie systemu, ale również o tym, gdzie rozwijane są kompetencje, powstają miejsca pracy i pozostaje wartość dodana. Dlatego proponowany test suwerenności miałby oceniać zarówno znaczenie infrastruktury dla funkcjonowania państwa, jak i gospodarcze skutki wydatkowania publicznych pieniędzy.

650 mln EUR na cyfryzację. BGK nie rozpatruje już kolejnych wniosków
Jak podaje BGK na stronie programu „Pożyczka na cyfryzację”, łączna pula instrumentu finansowanego z Krajowego Planu Odbudowy wynosi 650 mln EUR; przy jego uruchamianiu bank przedstawiał tę kwotę jako blisko 2,8 mld PLN. Program jest przeznaczony dla przedsiębiorstw i jednostek sektora publicznego.

Według dokumentacji BGK środki mogą finansować zaawansowane technologie cyfrowe i infrastrukturę ICT, w tym projekty chmurowe oraz tworzenie i rozbudowę centrów danych. Ostateczny termin zawierania umów pożyczki to 31 sierpnia 2026 r. Jednocześnie w komunikacie z 29 kwietnia 2026 r. bank podał, że dostępna pula pozwala ocenić jedynie wnioski złożone do 5 września 2025 r., a późniejsze wnioski nie będą rozpatrywane.

W publicznie dostępnych zasadach programu BGK nie wyodrębnił ścieżki dla suwerennych centrów danych ani kryteriów odwołujących się do proponowanego w raporcie kaskadowego testu suwerenności. W efekcie projekt centrum danych może otrzymać finansowanie bez odrębnej oceny tego, kto kontroluje kluczowe elementy technologiczne, jak wygląda jurysdykcja całej grupy kapitałowej i czy klient będzie mógł przenieść dane oraz usługi do innego środowiska.

– Udział lokalnych dostawców chmury może być w tym niewielki. Pożyczki na transformację mogą zwiększać konkurencyjność przedsiębiorstw. Jednak bez odpowiedniej konstrukcji programu znaczna część środków może zasilić zakupy zagranicznych technologii zamiast rozwijać lokalne usługi i kompetencje – wskazuje Wiesław Wilk, przewodniczący Związku Pracodawców – Polska Chmura.

25 mln EUR w funduszu o paneuropejskim zasięgu

Jak poinformował BGK w komunikacie z 17 grudnia 2025 r., bank zainwestował 25 mln EUR w PIMCO European Data Centre Opportunity Fund. Według BGK paneuropejski fundusz ma rozwijać centra danych na rynkach o wysokim potencjale wzrostu, takich jak Warszawa, Madryt, Mediolan, Berlin, Zurych, Marsylia i Ateny.

BGK podał, że fundusz może wspierać projekty realizowane w Polsce. W komunikacie bank nie określił jednak, jaka część jego wkładu zostanie przeznaczona na krajowy rynek ani jakie struktury właścicielskie i technologiczne będą miały finansowane obiekty. Paneuropejski fundusz zwiększający podaż mocy obliczeniowej nie jest więc tym samym co dedykowany program rozwoju infrastruktury spełniającej z góry określone kryteria suwerenności.

PFR inwestuje mniejszościowo

Jak wynika z opisu programu inwestycji infrastrukturalnych PFR, fundusz finansuje przedsięwzięcia poprzez obejmowanie akcji lub udziałów, obligacje zamienne i dług podporządkowany. PFR podaje, że w przypadku inwestycji kapitałowych obejmuje znaczące pakiety mniejszościowe, pozostawiając kontrolę nad spółką w rękach dotychczasowych właścicieli.

Taki model może dostarczyć kapitału potrzebnego do budowy centrum danych, ale sam w sobie nie przesądza, czy projekt pozostanie pod krajową kontrolą. Zależy to od struktury pozostałych udziałowców, praw korporacyjnych, jurysdykcji grupy oraz technologii wykorzystywanych w projekcie. Problemem nie jest więc brak instrumentów po stronie PFR, lecz brak jednolitego mechanizmu kwalifikowania inwestycji według kryteriów cyfrowej suwerenności.

Pięć obszarów wymagających kapitału

Warto zwrócić uwagę, że autorzy raportu „Cyfrowa racja stanu” wskazują, że wsparcie BGK i PFR powinno obejmować pięć głównych obszarów:

krajowe usługi chmurowe i centra danych;
wolne i otwarte oprogramowanie oraz interoperacyjne systemy publiczne;
cyberbezpieczeństwo i technologie infrastrukturalne;
partnerstwa publiczno-spółdzielcze i spółdzielczość cyfrową;
projekty strategiczne dla administracji i infrastruktury krytycznej.

Raport zastrzega, że sama polska siedziba lub krajowy kapitał nie powinny automatycznie otwierać dostępu do preferencyjnego finansowania. Autorzy proponują ocenę całego stosu technologicznego: od systemu operacyjnego i warstwy wirtualizacji, przez zarządzanie kluczami i aktualizacjami, po podwykonawców, personel operacyjny oraz możliwość samodzielnego utrzymania lub migracji usługi.

W proponowanym modelu test suwerenności nie byłby wyłącznie procedurą stosowaną podczas zamówień publicznych. Mógłby stać się również warunkiem publicznego finansowania: im bardziej strategiczna infrastruktura, tym wyższe wymagania wobec kontroli prawnej, operacyjnej i technologicznej projektu.

Polska ma już instytucje finansowe oraz przedsiębiorstwa zdolne do rozwoju infrastruktury cyfrowej. Brakuje systemu, który pozwalałby rozstrzygnąć, czy dany projekt rzeczywiście zwiększa niezależność państwa, czy jedynie lokuje zagraniczną technologię w serwerowni znajdującej się w Polsce.