Nowo utworzone gremium ma za zadanie opracowanie wytycznych oraz rekomendacji w zakresie wykorzystania narzędzi sztucznej inteligencji w pracy badawczej i działalności publikacyjnej. Uczelnia odpowiada w ten sposób na wyzwania związane z rozwojem technologii generatywnych oraz rosący wpływ algorytmów na standardy prowadzenia nauki.
Nowe wyzwania etyczne w dobie generatywnej sztucznej inteligencji
Dynamiczny rozwój narzędzi opartych na generatywnej sztucznej inteligencji stawia przed środowiskiem akademickim pytania o transparentność i uczciwość w badaniach. Nowoczesne rozwiązania technologiczne znajdują zastosowanie nie tylko przy korekcie czy redagowaniu tekstów naukowej literatury. Coraz częściej wspierają badaczy na znacznie wcześniejszych etapach, włączając w to wybór tematów badawczych czy wręcz projektowanie przebiegu procesów analitycznych.
Jak zaznacza prof. Andrzej Więcek, kierownik Katedry i Kliniki Nefrologii, Transplantologii i Chorób Wewnętrznych Wydziału Nauk Medycznych w Katowicach oraz przewodniczący nowo powołanego zespołu, naukowcy funkcjonują w warunkach silnej presji czasu i są rozliczani ze swojej aktywności oraz liczby publikacji. W takich okolicznościach algorytmy AI stwarzają pokusę sięgania po rozwiązania pozwalające wykonać pracę szybciej i prościej. Istotą pracy naukowej pozostaje jednak dążenie do prawdy, co wyklucza opieranie się na niepewnych czy niezweryfikowanych źródłach informacji.
Zakres zadań Zespołu ds. Etyki i Rzetelności Naukowej
Pierwsze posiedzenie nowego organu odbyło się już w siedzibie Śląskiego Uniwersytetu Medycznego. Zespół został powołany z myślą o kompleksowym nadzorze nad przestrzeganiem standardów etycznych oraz promowaniu dobrych praktyk badawczych. Do głównych zadań jednostki należą:
- opracowanie szczegółowych rekomendacji i wytycznych odnoszących się do stosowania sztucznej inteligencji w badaniach i publikacjach naukowej,
- prowadzenie działań edukacyjnych w obszarze etyki badań oraz podnoszenia standardów publikacyjnych,
- promowanie transparentności prowadzenia prac badawczych oraz klarownych zasad określania autorstwa publikacji,
- bieżące kontrolowanie i monitorowanie przestrzegania zasad etyki i rzetelności naukowej przez środowisko akademickie uczelni.
Obowiązek deklarowania roli AI w badaniach
W obliczu możliwości, jakie stwarzają nowoczesne algorytmy, kluczowym elementem nowej polityki staje się kwestia transparentności. Zgodnie z zebranymi opiniami autorzy publikacji naukowych powinni otwarcie informować, w jakim konkretnie zakresie i na jakich etapach – od przygotowania badania po pisanie samego tekstu – korzystali ze wsparcia narzędzi sztucznej inteligencji.
Wskazuje się na konieczność wdrożenia mechanizmów ograniczających nieuczciwe wykorzystanie tych technologii. Prorektor ds. nauki ŚUM prof. Oskar Kowalski podkreśla, że podejmowane przez uczelnię inicjatywy wpisują się w międzynarodowe standardy dbania o przejrzystość w nauce, stanowiąc odpowiedź na potrzebę ochrony autentyczności osiągnięć naukowych.
