Miliardowe zyski cyfrowych gigantów, polskie rachunki za prąd i uciekający świat AI. O czym Rafał Brzoska rozmawiał w „Faktach po Faktach”?

Dodane:

Aleksander Armata-Gnat Aleksander Armata-Gnat

Miliardowe zyski cyfrowych gigantów, polskie rachunki za prąd i uciekający świat AI. O czym Rafał Brzoska rozmawiał w „Faktach po Faktach”?

Udostępnij:

Jeden z najbardziej rozpoznawalnych polskich przedsiębiorców przedstawił twarde dane o skali cyfrowego bezprawia i bezradności państwa, ostrzegając jednocześnie, że bez strategicznych decyzji w energetyce oraz szybkiej adaptacji sztucznej inteligencji polska gospodarka wypadnie z globalnego wyścigu.

Deepfake’owe zamachy, miliardowe straty Polaków na internetowych oszustwach, drenowanie krajowego kapitału przez globalne korporacje technologiczne oraz groźba paraliżu gospodarki przez brak taniej energii – to główne wątki bezkompromisowej rozmowy, którą na antenie TVN24 w programie „Fakty po Faktach” Piotr Kraśko przeprowadził z Rafałem Brzoską, twórcą i prezesem InPostu.

Cyfrowy scam na masową skalę: Petersburg rekrutuje, Meta zarabia, Polacy płacą

Punktem wyjścia do dyskusji stał się wygenerowany przez sztuczną inteligencję fałszywy materiał wideo, w którym syntetyczny głos i wizerunek Rafała Brzoski nakłaniają internautów do podejrzanych inwestycji finansowych. Jak przyznał założyciel InPostu, zjawisko to dotyka go i jego rodzinę bez przerwy od dwóch lat. Zaczęło się od sfabrykowanych wieści o śmierci jego żony, Omeny Mensah, a w ostatnich tygodniach eskalowało do doniesień o rzekomych zamachach bombowych czy strzelaninach z udziałem motocyklistów. Problem wykracza jednak daleko poza naruszenie dóbr osobistych osób publicznych. Wśród twarzy bezprawnie wykorzystywanych w scamach są między innymi prezydent, premier Donald Tusk, minister finansów Andrzej Domański, profesor Adam Glapiński, Monika Olejnik czy Michał Sołowow, a w sieci pojawiają się nawet zakazane reklamy kasyn z udziałem dzieci. Zespół powołany w ramach inicjatywy Stopscam – w którego skład weszli m.in. współtwórcy polskiego modelu Bielik – w toku prac pro bono dotarł do konkretnych poszlak dotyczących architektury tego procederu.

Rafał Brzoska podkreśla, że „głównym sprawcą polskiego scamu jest firma, która rekrutuje programistów w Sankt Petersburgu, płaci im kryptowalutami, a zarejestrowana jest w Dubaju, aby nie można było sprawdzić, kto jest beneficjentem. I mimo ujawnienia tej informacji w gruncie rzeczy państwo jest bezradne. Nic się nie dzieje.”

Koszty tej bezradności ponoszą zwykli obywatele. Według szacunków Narodowego Banku Polskiego, podczas gdy w ubiegłym roku straty Polaków z tytułu fałszywych inwestycji wyniosły 500 milionów złotych, w bieżącym roku przekroczą grubo miliard złotych. Tymczasem platformy należące do koncernu Meta – Facebook oraz Instagram – ignorują kolejne wyroki polskich sądów nakazujące wstrzymanie emisji deepfake’ów. Jak zauważył Brzoska, proceder generuje olbrzymie wpływy dla big techów. Z ustaleń nagrodzonych Pulitzerem dziennikarzy agencji Reuters wynika, że co najmniej 16 miliardów dolarów globalnych przychodów koncernu Meta pochodzi bezpośrednio ze scamów. Na polskim rynku Meta generuje około 2 miliardów złotych przychodu rocznie, inkasując w trakcie zaledwie kilkuminutowej rozmowy telewizyjnej blisko 10 tysięcy złotych z oszukańczych formatów.

Rozwiązanie problemu – zdaniem Brzoski – nie wymaga wieloletnich prac legislacyjnych, lecz rozszerzenia istniejącej procedury Know Your Customer (KYC) na platformy cyfrowe i brokerów reklamowych. Obecnie rygorystyczną weryfikację tożsamości oraz pochodzenia środków klienta muszą stosować banki, kantory, salony samochodowe czy firmy logistyczne, w tym Poczta Polska i InPost.

Rozmówca Piotra Kraśki stwierdza, że „wystarczy dopisać do istniejącej procedury, rozszerzyć ją o platformy, o wydawców. (…) Ktoś, kto tego nie zrobi, podpada między innymi pod prawo karne i administracyjne i można nałożyć drakońskie kary w postaci na przykład 10 procent globalnego obrotu. Proszę mi wierzyć, następnego dnia scam w polskim internecie się po prostu skończy.”

Odnosząc się do rządowych prób walki z platformami, takich jak wniosek wicepremiera i ministra cyfryzacji Krzysztofa Gawkowskiego do Komisji Europejskiej o nałożenie na Metę 250 milionów euro kary, Brzoska ocenił, że Europa gra w tej potyczce ze skrajnie słabymi kartami. Przypomniał przykład amerykańskich stanów, które w pozwie na 1,5 biliona dolarów błyskawicznie doprowadziły do ugody na kwotę 17 miliardów dolarów.

Podatkowy paradoks: 26 miliardów luki CIT i zagraniczny drenaż

Drugim fundamentalnym problemem obniżającym konkurencyjność polskiego ekosystemu biznesowego jest dysproporcja obciążeń fiskalnych. Podczas gdy polskie przedsiębiorstwa mierzą się z zapowiedziami podwyżek podatku CIT, zagraniczne podmioty transferują wypracowane w Polsce zyski poza granice kraju. Brzoska podał konkretne przykłady: Meta przy 2 miliardach złotych przychodu w Polsce odprowadziła w ubiegłym roku niecałe 11 milionów złotych podatku dochodowego. Z kolei niemiecki DHL, osiągając wpływy sięgające niemal 3 miliardów złotych, nie zapłacił w Polsce ani złotówki CIT-u, podczas gdy na rodzimym rynku odprowadza z tego tytułu 2–2,5 miliarda podatku zebranego z operacji międzynarodowych.

Zyski te – za sprawą optymalizacji opartych na cenach transferowych – wędrują najpierw do spółek w Irlandii, a stamtąd bezpośrednio do Stanów Zjednoczonych, wyparowując z europejskiego obiegu gospodarczego. Polski Instytut Ekonomiczny szacuje krajową lukę w CIT na 26 miliardów złotych. To czterokrotnie więcej, niż Ministerstwo Finansów zakłada uzyskać z podwyżki podatku dochodowego od osób prawnych wymierzonej w rodzime firmy.

Prąd nową walutą. Polska na zakręcie transformacji i wdrożeń AI

W rozmowie wybrzmiało wyraźne ostrzeżenie przed hurraoptymizmem związanym z dołączeniem Polski do grona gospodarek bilionowych. Według Brzoski świat – na czele ze Stanami Zjednoczonymi i Chinami – gwałtownie ucieka Europie, a główną barierą rozwojową staje się dostęp do taniej energii. Polskie gospodarstwa domowe zmagają się z drugimi najdroższymi taryfami na energię elektryczną w Europie, a dla rodzimych przedsiębiorstw prąd jest o jedną trzecią droższy niż we Francji i dwukrotnie droższy niż w Hiszpanii.

Założyciel InPostu stwierdza, iż „ta energia nalewa nam wodę do tej szklanki, robi tę szklankę i ta energia jest w każdym komponencie usługi i produktu, który dzisiaj produkujemy. (…) Dzisiaj walutą nie będzie euro ani dolar, tylko prąd. Bo to prąd będzie budował przewagi konkurencyjne związane ze sztuczną inteligencją.”

Szczególny niepokój budzi dystans dzielący polskie przedsiębiorstwa od światowej czołówki pod względem wdrażania sztucznej inteligencji. Z danych przytoczonych przez gościa „Faktów po Faktach” wynika, że jedynie 9 na 100 polskich firm realnie wykorzystuje narzędzia AI w operacjach produkcyjnych, spedycyjnych, serwisowych czy obsłudze klienta. Średnia w Unii Europejskiej wynosi w tym obszarze 20 procent, podczas gdy w pierwszej dziesiątce najbardziej zaawansowanych państw świata sięga aż 70 procent. Jednocześnie, zgodnie z analizami instytutu NASK, niemal jedna trzecia zawodów w Polsce jest bezpośrednio zagrożona transformacją, a raport twórców modelu Claude prognozuje, że aż 60 procent pracowników umysłowych w perspektywie najbliższych trzech do pięciu lat stanie przed koniecznością całkowitej zmiany profesji.

Odpowiedzią na deficyt mocy nie może być wyłącznie wielka elektrownia jądrowa, która dostarczy energię dopiero za dekadę, ani wyłącznie instalacje wiatrowe i fotowoltaiczne, ograniczone uwarunkowaniami pogodowymi oraz ryzykiem sabotażu bałtyckiej infrastruktury przesyłowej. Szansą na skok technologiczny i przewagę rynkową – na miarę Paczkomatu, Blika czy Żabki – są według Brzoski małe reaktory modułowe (SMR), które mogłyby zasilić polską sieć w ciągu trzech do czterech lat, pod warunkiem sprawnego wydawania pozwoleń administracyjnych.

Ukraińcy filarem ZUS-u i lekcja z deregulacji

Wątek gospodarczy dopełniła analiza sytuacji demograficznej i migracyjnej. W Polsce zarejestrowanych jest obecnie blisko 1,2 miliona legalnie pracujących obcokrajowców, z czego 68 procent stanowią obywatele Ukrainy. Brzoska obalił powszechne mity na temat rzekomego obciążania budżetu przez migrantów:

Rafał Brzoska zwraca uwagę na proste matematyczne wyliczenia: „21,5 miliarda złotych wpłacono składek emerytalno-rentowych w zeszłym roku przez obcokrajowców. (…) A ile zabrano z tego systemu? (…) 400 milionów złotych. Nam się to naprawdę opłaca, żeby jak najwięcej ludzi aktywnie pracowało.”

Zgodnie z wyliczeniami ekonomistów mBanku ewentualny ubytek pół miliona pracowników z tej grupy skutkowałby bezpośrednim spadkiem polskiego PKB o 0,8 procent, napędzając inflację oraz windując stopy procentowe. Puenta rozmowy dotyczyła kultury politycznej w Polsce. Wspominając projekt deregulacyjny, w ramach którego w sto dni zespół 600 ekspertów pro bono wypracował ponad 200 wdrożonych ustawowo ułatwień dla obywateli (takich jak zniesienie konieczności stania w kolejkach po tablice rejestracyjne czy wprowadzenie zasady domniemania niewinności podatnika), prezes InPostu zaapelował o wyjście z plemiennego sporu:

Puenta? „Marnujemy czas, bardzo często zajmując się naprawdę nie najważniejszymi sprawami jako Polacy, jako politycy, jako komentujący. (…) Zachęcam wszystkich polityków z całej polskiej sceny politycznej: na miłość boską, wybierzcie sobie pięć punktów, w których się zgadzacie, bo jeżeli się nie zgadzacie z niczym, to znaczy, że nie macie szacunku do nas wszystkich jako społeczeństwa.”