Bałtyk plantacją wodorostów? Jak można zarobić na tych roślinach?

„Grass” dla Bałtyku

Jeżeli uda się zrealizować założenia programu unijnego „Grass”, to już niedługo na dnie Bałtyku będą mogły rozpocząć działanie podwodne plantacje – uprawy alg i wodorostów. Głównym realizatorem projektu jest Instytut Rybacki w Gdyni.

W Zatoce Puckiej powstała już próbna plantacja, w której badane były różne metody zbioru alg, badając ich efektywność i bezpieczeństwo dla środowiska wodnego. Ale to na razie wszystkie planowane w ramach projektu inwestycje w fizyczne uprawy, bo program Grass to niestety jeszcze nie fizyczne tworzenie podmorskich plantacji. Zanim będzie to możliwe, najpierw taką działalność musi umożliwić polskie prawodawstwo. Jak tłumaczą sami pomysłodawcy projektu: — Jedną z barier rozwoju „wodorostowego przemysłu” jest luka legislacyjna w odniesieniu do uprawy i zbioru makroglonów oraz ich wprowadzania do sektora żywnościowego i nieżywnościowego. (…) Naszym celem jest zlikwidowanie luki (…) w zakresie produkcji i użytkowania wodorostów. (za: GospodarkaMorska.pl).

Właśnie w tym celu powstał projekt Instytutu Rybackiego w Gdyni – aby przekonać ustawodawców, że ten nowy typ działalności będzie dobry i dla gospodarki i dla natury: w ramach Grass naukowcy m.in. pokażą możliwości oczyszczania Bałtyku przez algi, potencjał tego produktu dla polskiego rynku, ale także wskażą najdogodniejsze lokalizacje pod uprawy.

Potencjał komercyjny plantacji alg

Algi znajdą klientów w wielu branżach: nie tylko kosmetycznej i jako bogata w białko alternatywa dla wegetarian, ale również jako dodatek do żywności dla osób chorujących na cukrzycę, surowiec do produkcji baterii czy tuszu do drukarek, biopaliwo, a nawet biodegradowalny materiał opakowaniowy. O tym ostatnim zastosowaniu pisaliśmy ostatnio w naszym wywiadzie z odkrywcą biodegradowalnej folii furcelleranowej, laureatką konkursu EIT Food, dr hab. Eweliną Jamróz. Więcej o możliwościach, które daje furcelleran, będzie można dowiedzieć się więcej 23 listopada, podczas wykładu Biodegradable materials based on furcellaran with active and intelligent properties w ramach konferencji online Life Science Open Space Online Week dla firm i startupów z branży.

Potencjał rynkowy furcelleranu oraz innych produktów pochodzących z plantacji podmorskich jest duży. Jak mówi dr hab. Ewelina Jamróz: — (…) w Europie przoduje Dania i Estonia, wykorzystują je szeroko w produkcji żywności, dodają karagenian i furcelleran do dżemów, marmolad, dla żywności dla diabetyków.

W raporcie FAO (Organizacja Narodów Zjednoczonych do spraw Wyżywienia i Rolnictwa) z 2018 roku czytamy, że już w 2016 roku suma importowanych globalnie wodorostów/alg wyniosła 618 723 ton, a ich wartość sięgnęła prawie dwóch miliardów dolarów. Ale co najważniejsze, to bardzo szybki trend wzrostowy na tym rynku: pomiędzy 2005, a 2015 rokiem produkcja tego surowca podwoiła się (z 14,7 na 30,4 miliony ton).

Jakie możliwości na Starym Kontynencie?

Azja tradycyjnie króluje w produkcji, tamtejsze akwakultury odpowiedzialne są za 80% światowych zbiorów. Co ciekawe, zaraz za championem znajduje się Europa, dopiero za nią Ameryka Północna. Jak tłumaczą twórcy raportu FAO: „Jednym z powodów, dla których Europa znalazła się dosyć nieoczekiwanie na drugim miejscu, jest fakt wzrostu zainteresowania wśród Europejczyków wodorostami jako nowym superfood”. Jak przeczytamy również na stronach jednej z unijnych agencji, CBI: „Rosnący popyt na naturalne suplementy diety to szansa dla dostawców makroglonów (..). W Europie rośnie zapotrzebowanie na odżywki, a także na żywność dla wegan i wegetarian. Według danych dostarczanych przez branżę w Europie, przede wszystkim rośnie popyt na algi typu spirulina i chlorella” (źródło).

Niedobór glonów wysokiej jakości winduje ceny

W tym samym źródle wyczytać możemy jeszcze bardziej obiecujące dla branży informacje: „Wartość importowanych do Europy makroglonów wzrosła pomiędzy 2012 a 2018 rokiem o 19%, pomimo spadku sprzedaży. Taka sytuacja jest wynikiem wzrostu popytu, za którym podążył wzrost cen produktu, a w konsekwencji spadek sprzedaży. Przewiduje się, że wartość importu będzie jednak nadal rosła, ze względu na coraz większe zainteresowanie Europejczyków makroglonami i żądanie coraz wyższej jakości produktu” (źródło).

Przykłady firm z branży na przykładzie Danii

Dania dopiero zakłada swoje własne plantacje alg, ma ambitne plany, ale jednak w tym momencie firmy duńskie bazują głównie na surowcach importowanych z Afryki i Azji. To jednak nie przeszkadza w podboju produktów z wodorostów/alg branży spożywczej w tym kraju.

Firma wytwarzająca 20% światowej produkcji stabilizatora E407 stawia na algi

Firma CP Kelco pozyskuje z glonów karagen i wykorzystuje go jako substancję żelującą do produktów spożywczych. Co warto dodać, firma, która stawia w swojej produkcji na algi, to największy światowy producent innej substancji żelującej, pektyn. Inna duńska firma (Fermentations Experts) z alg wytwarza olej, pesto i musztardę, a kolejna (Nordisk Tang) w swoich produktach wykorzystuje fermentowane algi, korzystnie wpływające na odporność.
Kolejny superfood prosto z morskiej plantacji

Biotrino ApS produkuje suplement diety – sproszkowane algi typu Chlorella. Produkt w 60% składa się z protein, kwasów omega, błonnika i witaminy B. Firma nazywa swój produkt kolejnym „superfood”.

Piwo z wodorostów

Na duńskiej wyspie Bornholm wiele miejscowych browarów produkuje piwo z dodatkiem alg, a konkretniej morszczynu pęcherzykowatego. Z kolei na wyspie Årø Duńczycy produkują algowe wino.

Podwodne uprawy na lądzie

Na koniec prawdziwy rarytas – startup Pure Algae, który nie dość, że posiada własne plantacje alg, to jeszcze nie są one położone na dnie morskim, ale na suchym lądzie. Pure Algae to wertykalne uprawy w ogromnych (ale lekkich, łatwych w przenoszeniu), cylindrycznych pojemnikach. Takie rozwiązanie założyciele firmy motywuje ochroną bioróżnorodności oceanów (choć np. w polskim projekcie Grass, o którym pisaliśmy na początku tekstu, podnosi się właśnie wartość podmorskich plantacji z punktu widzenia pozytywnego wpływu na środowisko – oczyszczania Bałtyku). Na razie ich projekt sprawdził się w skali pilotażowej, obecnie pracują nad rozwiązaniami dla masowej produkcji (spodziewany start komercyjny w 2021 roku). Projekt Pure Algae zdobył finansowanie dwóch publicznych funduszy inwestycyjnych: Innofunder i InnoBooster.

Jens Møller Products, Biosynergy, Mikkeller, Bioneer A/S, DHI, Dansk Akvakultur, Chr. Hansen A/S, Danisco A/S, Danish Fish Protein/Marinova ApS, Novozymes A/S, Dansk Skaldyrcenter to kolejne przykłady duńskich firm wykorzystujących algi w produktach spożywczych.

Projekty i eventy o algowym biznesie

W kwietniu 2021 kończy się unijny projekt Submariner Network, którego celem jest budowanie innowacyjnej i zrównoważonej gospodarki morskiej krajów Morza Bałtyckiego. W projekcie biorą również instytucje i firmy z Polski, np. zrzeszone w Klastrze LifeScience Kraków czy AgroBioCluster, a na stronach projektu znaleźć można informację o rozwoju firm używających w swoich produktach algi.

Warto również monitorować zagraniczne wydarzenia, na przykład panskandynawską konferencję Nordic Seaweed Conference.

Nie tylko dobry biznes

Ścieki z przemysłu i rolnictwa zawierają duże ilości fosforanów i azotanów. Gdy trafią do Bałtyku, stanowią doskonałą odżywkę dla sinic, które zabierają tlen z wody dwukierunkowo: po pierwsze kożuch tych pierwotnych bakterii blokuje dostęp światła – ogranicza proces fotosyntezy, umierają podmorskie łąki, a po drugie rozkładające się ogromne masy sinic zabierają w tym procesie tlen z wody. Konsekwencje takiego procesu są jasne: śmierć wszystkich organizmów żywych z powodu braku żywności (obumieranie podwodnych roślin) i uduszenia (brak tlenu w wodzie).

Opisany powyżej łańcuch przyczynowo-skutkowy w ostatnich latach znacząco nasila się w Bałtyku, co, jak wskazują naukowcy, wiąże się z globalnym ociepleniem mórz i oceanów; w takich warunkach rozrost sinic przyspiesza. Czy plantacje makroglonów/alg mogą pomóc w zwalczeniu problemu sinic? Tak, jeżeli będzie to gatunek rosnący na dnie, a nie unoszący się na powierzchni wody, np. właśnie ten, z którego produkowany jest wspominany już w tym artykule furcelleran. W ten sposób tlen zabierany „od góry” przez sinice będzie dostarczany organizmom morskim „od dołu”. Aby jednak plantacje przyjęły się, potrzebny jest niezwykle dokładny dobór gatunków do nasadzeń – odpornych na niedobory tlenu i światła powodowanych przez sinice. Naukowcy z projektu Grass niewątpliwie stoją przed dużym wyzwaniem, a przedsiębiorcom na razie zostaje oparcie produkcji o importowane algi.