Dr inż. Julia Radwan-Pragłowska z Politechniki Krakowskiej opracowała biomateriał hemostatyczny, który ma nie tylko szybko tamować krwotok, ale również ograniczać ryzyko zakażenia i wspierać gojenie tkanek. Technologia, rozwijana obecnie w kierunku komercjalizacji, bierze udział w programie PRIME Fundacji na rzecz Nauki Polskiej.
Przy masywnym krwotoku czas działa przeciwko poszkodowanemu. Dotyczy to zarówno wypadku drogowego, zdarzenia na polu walki, jak i powikłań podczas zabiegu. Dlatego środek do tamowania krwawienia powinien działać szybko, a jednocześnie być na tyle prosty w użyciu, żeby w sytuacji zagrożenia mógł zastosować go nie tylko doświadczony lekarz.
Właśnie z takiego założenia wyszedł zespół dr inż. Julii Radwan-Pragłowskiej. Badaczom zależało na stworzeniu materiału, który spełnia kilka funkcji jednocześnie: chłonie dużą ilość krwi, pomaga zatrzymać krwawienie, działa antybakteryjnie, sprzyja regeneracji uszkodzonych tkanek, a przy tym jest nietoksyczny i bezpieczny dla organizmu.
– Nie chcieliśmy stworzyć materiału, który tylko zatrzymuje krew. Zależało nam, żeby jednocześnie ograniczał ryzyko infekcji, wspierał proces regeneracji i był bezpieczny dla pacjenta. W przypadku głębokiej rany taki materiał może zostać umieszczony wewnątrz, spełnić swoją funkcję, a następnie stopniowo ulec naturalnej degradacji – mówi dr inż. Julia Radwan-Pragłowska.
Chitozan, ale z innego źródła
Podstawą opracowanego rozwiązania jest chitozan – naturalny surowiec otrzymywany z chityny, który następnie podlega modyfikacji chemicznej z wykorzystaniem innowacyjnej technologii chronionej międzynarodowym zgłoszeniem patentowym. Chitozan jest już znany z właściwości sprzyjających tamowaniu krwawienia, jednak dostępne rozwiązania najczęściej bazują na surowcach pochodzenia zwierzęcego i posiadają znaczące ograniczenia w kontekście swojej funkcjonalności. Zespół z Politechniki Krakowskiej postawił na źródła niezwierzęce. Ma to znaczenie nie tylko ze względu na bezpieczeństwo i ograniczanie potencjalnego ryzyka reakcji niepożądanych. Rozwiązanie może być także łatwiejsze do zaakceptowania przez pacjentów, którzy z powodów światopoglądowych, religijnych czy dietetycznych unikają produktów odzwierzęcych.
– Od początku zależało nam na wykorzystaniu surowców pochodzenia niezwierzęcego. Chcemy, żeby gotowy wyrób był możliwie bezpieczny, ale też dostępny dla szerokiej grupy użytkowników. W przypadku produktu medycznego takie kwestie mogą mieć dla pacjenta realne znaczenie – podkreśla badaczka.
Pierwsze testy przeprowadzono w laboratorium. Naukowcy sprawdzali między innymi zdolność materiału do pochłaniania płynu oraz jego kontakt z komórkami skóry. Wyniki wskazały, że nie tylko nie działa toksycznie, ale może również sprzyjać namnażaniu komórek uczestniczących w procesach naprawczych.
Gąbka, którą można włożyć do rany
Biomateriał może przyjmować różne formy, na przykład proszku lub granulek. Największe zainteresowanie w rozmowach z przedstawicielami środowiska medycznego wzbudziła jednak trójwymiarowa, silnie porowata gąbka. Ma to bardzo praktyczne uzasadnienie. W przypadku głębokiej rany gąbkę można umieścić dokładnie tam, gdzie dochodzi do krwawienia. Już samo jej przyłożenie tworzy fizyczną barierę, a następnie materiał zaczyna chłonąć krew i wspomagać proces jej tamowania.
– W sytuacji zagrożenia prostota jest kluczowa. Poszkodowany może być w szoku, ręce mogą mu się trząść, może działać pod ogromną presją. Dlatego materiał powinien być intuicyjny: wyjmujemy go z opakowania i umieszczamy dokładnie w miejscu krwawienia. Nie powinien wymagać skomplikowanego przygotowania ani bardzo precyzyjnej obsługi – tłumaczy dr inż. Radwan-Pragłowska.
To może być szczególnie istotne w medycynie taktycznej. Ranny żołnierz lub osoba udzielająca mu pomocy nie zawsze ma możliwość spokojnego przygotowania opatrunku. W takich warunkach proszek może się rozsypać lub zostać podany w niewłaściwe miejsce. Lekka gąbka jest łatwiejsza do przenoszenia i zastosowania, a dodatkowo nie klei się podczas użycia.
– Chcemy, żeby z tego rozwiązania mógł skorzystać zarówno lekarz na sali zabiegowej, jak i człowiek, który musi udzielić pierwszej pomocy w bardzo trudnych warunkach. W medycynie pola walki możliwość szybkiego, samodzielnego zaopatrzenia rany może mieć ogromne znaczenie, zanim poszkodowany otrzyma profesjonalną pomoc – dodaje naukowczyni.
Materiał przeszedł już badania przedkliniczne
Projekt jest znacznie bardziej zaawansowany niż pomysł sprawdzany wyłącznie w probówce. Po badaniach na komórkach naukowcy przeszli do badań przedklinicznych na dużym modelu zwierzęcym. Materiał sprawdzano zarówno w przypadku ran powierzchniowych, jak i znacznie poważniejszych urazów powodujących silne krwawienie. Badacze oceniali nie tylko skuteczność tamowania krwi, ale również bezpieczeństwo długotrwałego kontaktu biomateriału z organizmem. W jednym z etapów pozostawał on wewnątrz organizmu przez ponad miesiąc.
– Dla nas kluczowe było sprawdzenie materiału w warunkach możliwie zbliżonych do rzeczywistych. Sam fakt, że coś dobrze chłonie płyn w laboratorium, jeszcze nie oznacza, że poradzi sobie z prawdziwym krwotokiem. W badaniach przedklinicznych mogliśmy potwierdzić zarówno skuteczność w różnych rodzajach ran, jak i bezpieczeństwo pozostawienia materiału w organizmie – mówi dr inż. Radwan-Pragłowska.
Krew ochotników, certyfikacja i spółka
Przed zespołem pozostaje jeszcze jeden istotny etap badań. Naukowcy przygotowują się do testów z wykorzystaniem krwi pobranej od zdrowych ochotników. Mają one pomóc ostatecznie scharakteryzować mechanizm działania materiału i uzupełnić dokumentację potrzebną w dalszej drodze do certyfikacji. Dopiero uzyskanie odpowiedniego certyfikatu pozwoli wprowadzić rozwiązanie na rynek jako wyrób medyczny.
Zespół planuje także powołanie spółki, która będzie odpowiadała za dalszy rozwój i komercjalizację technologii. Podstawą ma być dotychczasowa dokumentacja badawcza oraz zgłoszenie patentowe.
– Naszym celem od początku nie była publikacja i odłożenie wyników na półkę. Chcemy doprowadzić do powstania rzeczywistego wyrobu medycznego. Teraz musimy domknąć ostatnie badania, przygotować pełną dokumentację, stworzyć spółkę, która będzie mogła przeprowadzić technologię przez kolejne etapy aż do rynku, z których najważniejszych jest certyfikacja – podkreśla naukowczyni.
Od pola walki do gabinetu stomatologicznego
Udział w programie PRIME pomógł zespołowi odpowiedzieć na pytanie, od jakich rynków najlepiej rozpocząć komercjalizację. Pierwotnie badacze widzieli wiele potencjalnych zastosowań produktu. Rozmowy z przyszłymi odbiorcami pozwoliły zawęzić pierwsze kierunki. Obecnie zespół koncentruje się przede wszystkim na medycynie taktycznej oraz stomatologii. W tej drugiej środki hemostatyczne są regularnie wykorzystywane między innymi podczas ekstrakcji zębów czy zabiegów implantologicznych. Dodatkowym atutem jest otwartość prywatnego rynku stomatologicznego na nowe rozwiązania.
– PRIME nauczył nas przede wszystkim konfrontować nasze wyobrażenia z tym, czego naprawdę oczekuje rynek. Jako naukowcy możemy być przekonani, że wiemy, kto najbardziej potrzebuje naszego produktu. Dopiero rozmowa z przyszłym użytkownikiem pokazuje, gdzie rozwiązanie ma największą szansę przyjąć się na początku i co jeszcze trzeba w nim zmienić – mówi dr inż. Radwan-Pragłowska.
Jak zaznacza, ważna była także nauka zadawania właściwych pytań potencjalnym odbiorcom. – Chodzi o to, żeby nie zbierać informacji, które chcemy usłyszeć, tylko prawdziwą, czasem krytyczną informację zwrotną. To pozwala zweryfikować własne założenia i podejmować decyzje na podstawie realnych potrzeb przyszłego użytkownika – dodaje.
Naukowiec, ekspert od technologii i biznes
W projekcie PRIME dr inż. Julia Radwan-Pragłowska pełni rolę Lidera Naukowego. Współpracują z nią Joanna Szypułka, Ekspert Transferu Technologii, oraz Andrzej Woźniacki, Lider Biznesowy. Joanna Szypułka, związana na co dzień z transferem technologii na Politechnice Krakowskiej, odpowiada między innymi za ochronę własności intelektualnej oraz przygotowanie rozwiązania do przeniesienia z uczelni do przyszłej spółki. Andrzej Woźniacki zajmuje się natomiast biznesplanem, źródłami finansowania, wyceną produktu i budowaniem strategii wejścia na rynek.
– Dobry wynik naukowy to dopiero początek. Trzeba jeszcze zabezpieczyć prawa do technologii, znaleźć finansowanie, określić cenę produktu, zbudować model biznesowy i zdecydować, jak wejść na rynek. Joanna Szypułka pilnuje przede wszystkim obszaru transferu technologii i własności intelektualnej, a Andrzej Woźniacki patrzy na projekt od strony biznesowej. Dzięki temu ja mogę koncentrować się na nauce i certyfikacji, a jednocześnie cały projekt przesuwa się w stronę realnego wdrożenia – mówi dr inż. Radwan-Pragłowska. Program utwierdził też badaczkę w decyzji, by nie ograniczać się do udzielenia licencji zewnętrznej firmie, lecz aktywnie uczestniczyć w dalszym rozwoju rozwiązania w ramach własnej spółki spin-off.
Jeśli wszystkie kolejne etapy zakończą się powodzeniem, opracowany w Krakowie biomateriał może znaleźć się zarówno w wyposażeniu ratownika medycznego czy żołnierza, jak i w gabinecie stomatologicznym. W każdym z tych miejsc jego zadanie będzie takie samo: dać użytkownikowi prosty sposób na szybkie ograniczenie krwawienia wtedy, gdy każda minuta ma znaczenie.
PRIME to program akceleracyjny transferu wiedzy i technologii dla naukowców i organizacji badawczych, realizowany przez Fundację na rzecz Nauki Polskiej. Uczestnicy rozwijają kompetencje związane z komercjalizacją, prowadzą rozmowy z przyszłymi odbiorcami i przygotowują indywidualną ścieżkę wdrożenia swoich technologii. Projekt PRIME jest finansowany z programu Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej Gospodarki (FENG).