Główne zastrzeżenia dotyczą funkcji takich jak nieskończone przewijanie, automatyczne odtwarzanie treści oraz wysoce spersonalizowane systemy rekomendacji, które prowadzą do kompulsywnego korzystania z serwisu, szczególnie przez osoby nieletnie.
Według ustaleń KE, TikTok nie dopełnił obowiązku rzetelnej oceny ryzyka związanego z dobrostanem użytkowników i nie wdrożył skutecznych środków ograniczających te zagrożenia. W przypadku potwierdzenia naruszeń i braku podjęcia odpowiednich kroków naprawczych, na platformę może zostać nałożona kara finansowa w wysokości do 6% jej globalnego rocznego obrotu. Obecnie TikTok ma prawo do obrony, kwestionując ustalenia Komisji jako bezpodstawne.
Mechanizmy uzależniające i konstrukcja interfejsu
Komisja Europejska zidentyfikowała szereg funkcji technicznych, które tworzą model biznesowy oparty na wymuszaniu zaangażowania użytkownika. Konstrukcja ta jest określana jako celowo zaprojektowana w celu wywołania zachowań kompulsywnych.
Kluczowe funkcje o charakterze uzależniającym:
- Nieskończone przewijanie: mechanizm eliminujący naturalne punkty przerwania w konsumpcji treści, co sprzyja nieustannemu przebywaniu w aplikacji.
- Automatyczne odtwarzanie: funkcja bezzwłocznego uruchamiania kolejnych materiałów wideo bez interakcji użytkownika.
- Powiadomienia push: system alertów angażujący użytkownika i zachęcający do częstego powracania do aplikacji.
- Silnik rekomendacji: wysoce spersonalizowany system, który – według KE – nieustannie „nagradza” użytkownika nowymi treściami.
Skutki neurologiczne i behawioralne:
Zgodnie z oświadczeniem Komisji, wymienione funkcje wprowadzają mózg użytkownika w tzw. „tryb autopilota”. Badania naukowe przywołane przez KE wskazują, że model ten: paliwo dla popędu do dalszego przewijania treści, prowadzi do zachowań kompulsywnych, redukuje samokontrolę użytkowników.
Jaki wpływ ma TikTok?
Problem uzależnienia od TikToka dotyczy w dużej mierze najmłodszej grupy demograficznej. Platforma jest najpopularniejszym serwisem społecznościowym wśród młodzieży w wieku od 13 do 18 lat.
Tylko w Unii Europejskiej platforma odnotowała 170 milionów użytkowników, gdzie dominującą grupą są dzieci i młodzież. Użytkownicy w wieku od 12 do 18 lat spędzają 4/5h dziennie na scrollowaniu TikToka.
Komisja Europejska podkreśla, że TikTok zignorował istotne wskaźniki świadczące o kompulsywnym korzystaniu z aplikacji, takie jak częstotliwość otwierania serwisu oraz czas spędzany przed ekranem w godzinach nocnych. Stanowi to, w ocenie KE, poważne zagrożenie dla zdrowia psychicznego i dobrego samopoczucia małoletnich.
Nieskuteczność mechanizmów kontrolnych
Choć TikTok oferuje narzędzia do zarządzania czasem ekranowym oraz kontrolę rodzicielską, wstępne dochodzenie KE wykazało, że są one nieefektywne w przeciwdziałaniu uzależniającej naturze platformy.
Narzędzia te są oceniane jako zbyt łatwe do zignorowania lub wyłączenia przez użytkowników, co nie stwarza realnej bariery dla nadmiernego korzystania z aplikacji. Kontrola rodzicielska wymaga zaś od rodziców dodatkowego czasu i specyficznych umiejętności cyfrowych, co w praktyce ogranicza jej powszechne i skuteczne stosowanie.
KE domaga się od TikToka zmiany „podstawowej konstrukcji” interfejsu, w tym wyłączenia nieskończonego przewijania, wprowadzenia obligatoryjnych przerw oraz przebudowy systemu rekomendacji.
Obecnie wiele państw podejmuje kroki w celu ograniczenia dostępu dzieci do takich serwisów:
- Australia: wprowadziła obowiązek dezaktywacji kont użytkowników poniżej 16. roku życia.
- Stany Zjednoczone: 24 stany wprowadziły przepisy dotyczące weryfikacji wieku.
- Europa: Wielka Brytania, Hiszpania, Francja, Dania, Włochy i Norwegia pracują nad podobnymi restrykcjami wiekowymi.
