Międzynarodowy zespół astronomów, z istotnym udziałem badaczy z Polski, opracował najbardziej szczegółową radiową mapę kosmosu w historii.
Projekt LoTSS-DR3 obrazuje blisko 14 milionów aktywnych galaktyk, rzucając nowe światło na tajemnice supermasywnych czarnych dziur oraz ewolucję struktur kosmicznych.
Jak podaje serwis naukawpolsce.pl, publikacja w czasopiśmie Astronomy & Astrophysics jest efektem ponad dekady pracy naukowców z całej Europy. Wykorzystując radioteleskop Low Frequency Array (ang. LOFAR), badacze stworzyli obraz Wszechświata niedostępny dla ludzkiego oka. Obserwacje na niskich częstotliwościach radiowych pozwalają dostrzec zjawiska o ogromnej energii, takie jak burzliwe procesy gwiazdotwórcze czy konfiguracje pól magnetycznych, które w zakresie światła widzialnego pozostają ukryte.
Silna reprezentacja polskiej nauki
W realizację projektu LoTSS-DR3 zaangażowane były liczne polskie ośrodki naukowe. W pracach uczestniczyli astronomowie z:
- Uniwersytetu Jagiellońskiego,
- Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu,
- Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego,
- Narodowego Centrum Badań Jądrowych,
- Centrum Fizyki Teoretycznej PAN.
Kluczowym elementem infrastruktury są trzy polskie stacje interferometru LOFAR, zlokalizowane w Bałdach, Borówcu oraz Łazach. Dzięki nim Polska stanowi istotne ogniwo europejskiej sieci badawczej, której najbardziej oddalone punkty dzieli dystans niemal 2000 kilometrów.
Przełomowe odkrycia i technologia
Analiza 13 tysięcy godzin obserwacji pozwoliła już na identyfikację rzadkich zjawisk astrofizycznych. Naukowcy odkryli m.in. gigantyczne radiogalaktyki, nieznane wcześniej pozostałości po supernowych oraz emisje radiowe wynikające z oddziaływań planet pozasłonecznych z ich gwiazdami. Prof. Krzysztof Chyży z UJ podkreśla, że mapy te umożliwiają drobiazgową analizę ośrodka międzygwiazdowego oraz natężenia pól magnetycznych.
Osiągnięcie to nie byłoby możliwe bez przełomu w informatyce. Dr Cyril Tasse z Obserwatorium Paryskiego wskazuje na lata pracy nad algorytmami, które zniwelowały zniekształcenia sygnału wywoływane przez ziemską jonosferę. Dzięki automatyzacji danych, badacze mogą dziś uzyskiwać niezwykle ostre obrazy nieba.
Spojrzenie w przyszłość: LOFAR 2.0
Konsorcjum zapowiada już modernizację systemu do wersji LOFAR 2.0. Nowe algorytmy mają podwoić prędkość przetwarzania danych, co pozwoli na tworzenie map o jeszcze wyższej rozdzielczości i czułości, otwierając drzwi do badań, które dotychczas znajdowały się poza zasięgiem współczesnej nauki.
Czytaj także:
