Tegoroczne edycje konkursów OPUS oraz SONATA okazały się przełomowe pod wieloma względami, przyciągając rekordową liczbę zainteresowanych naukowców i generując najwyższe w dotychczasowej historii instytucji budżety.
Historyczne rozstrzygnięcie i ogromne zainteresowanie środowiska
Polska nauka stoi przed szansą na intensywny rozwój dzięki gigantycznemu wsparciu finansowemu. Narodowe Centrum Nauki oficjalnie rozstrzygnęło największe w swojej dotychczasowej historii edycje konkursów OPUS i SONATA. Do rodzimych placówek badawczych trafi łącznie kwota wynosząca niemal 912 milionów złotych. Pieniądze te zostaną przeznaczone na realizację dokładnie 522 projektów z zakresu badań podstawowych. Tegoroczne rozdanie grantów pokazuje wyraźny trend wzrostowy w polskim sektorze badawczym, co odzwierciedla zarówno liczba sfinansowanych przedsięwzięć, jak i bezprecedensowy poziom zainteresowania ze strony samych wnioskodawców.
Skala tegorocznych edycji przewyższa wyniki notowane w poprzednich latach. Przykładowo, w analogicznym momencie rok wcześniej Narodowe Centrum Nauki sfinansowało 441 projektów, natomiast w 2024 roku wsparcie trafiło do 485 przedsięwzięć. Obecna edycja przyniosła również wyraźny skok w liczbie składanych aplikacji. Do najnowszych edycji konkursów OPUS (wraz ze ścieżką LAP/Weave) oraz SONATA wpłynęło łącznie ponad 3700 wniosków od badaczy. Stanowi to wzrost o blisko 15 procent w porównaniu do ubiegłorocznych statystyk. Tak duże zainteresowanie sprawia, że konkurencja była wyjątkowo silna, a sam proces selekcji wymagał wyłonienia najbardziej perspektywicznych prac naukowych.
Dwa filary wsparcia dla badaczy na różnym etapie kariery
Środki dystrybuowane przez Narodowe Centrum Nauki zostały rozdzielone pomiędzy dwa główne programy, z których każdy odpowiada na inne potrzeby środowiska akademickiego. Pierwszym z nich jest konkurs OPUS, charakteryzujący się bardzo szeroką i otwartą formułą. Jest on skierowany do wszystkich badaczek i badaczy, bez względu na ich wiek, posiadany stopień naukowy czy też aktualny stopień zaawansowania kariery zawodowej. Jedynym kluczowym warunkiem jest realizacja zgłoszonych projektów w polskich jednostkach naukowych. W ramach najnowszej edycji tego programu do finansowania zakwalifikowano 279 projektów, co przełożyło się na liczbowy wskaźnik sukcesu na poziomie 13,34 proc.
Drugim kluczowym elementem rozstrzygnięcia jest konkurs SONATA. Ten program ma zupełnie inną charakterystykę, ponieważ jego głównym celem jest wsparcie konkretnej grupy odbiorców. Został on zaprojektowany z myślą o naukowczyniach i naukowcach, którzy znajdują się na samym początku swojej drogi badawczej i potrzebują stabilnego finansowania na rozwój autorskich pomysłów. W tej kategorii Narodowe Centrum Nauki przyznało granty dla 243 projektów. Przełożyło się to na wyższy wskaźnik sukcesu niż w przypadku programu OPUS, wynoszący dokładnie 18,02 proc. Dzięki temu młodzi naukowcy zyskują realną szansę na usamodzielnienie się i prowadzenie zaawansowanych prac badawczych w kraju.
Perspektywy na więcej, czyli międzynarodowa współpraca naukowa
Ogłoszone zestawienie i łączna kwota blisko 912 milionów złotych nie stanowią jeszcze ostatecznego zamknięcia tegorocznego bilansu. Liczba laureatów w konkursie OPUS ulegnie w najbliższym czasie powiększeniu. Aktualne wyniki nie obejmują bowiem wniosków złożonych w ramach międzynarodowej ścieżki LAP. Jest to specjalny wariant jesiennej edycji konkursu, który umożliwia polskim zespołom badawczym ubieganie się o środki na projekty realizowane w ścisłej współpracy międzynarodowej z zagranicznymi partnerami. Kooperacja ta odbywa się w ramach wielostronnego programu Weave, zrzeszającego badaczy z krajów takich jak: Austria, Czechy, Słowenia, Niemcy, Szwajcaria, Luksemburg oraz Belgia-Flandria.
Procedura przyznawania tych międzynarodowych grantów różni się od standardowych projektów krajowych i wymaga dodatkowego czasu na formalności. Narodowe Centrum Nauki zakończyło już merytoryczną ocenę nadesłanych wniosków, występując w tym procesie w roli tak zwanej agencji wiodącej. Zgodnie z oficjalnymi założeniami programu Weave, wypracowane przez polską instytucję wyniki muszą teraz zostać oficjalnie zatwierdzone przez odpowiednie agencje partnerskie w poszczególnych krajach. Informacje o kolejnych zwycięskich projektach oraz przyznanych na nie środkach będą publikowane sukcesywnie. Nowe dane będą pojawiać się w miarę spływania kolejnych akceptacji z zagranicy, zgodnie z harmonogramem przewidzianym w oficjalnym ogłoszeniu konkursowym.
