Od badań do rynkowego sukcesu: czym jest Europejski Fundusz Konkurencyjności?
Europejski Fundusz Konkurencyjności ma stać się głównym filarem inwestycyjnym Unii Europejskiej w kolejnej perspektywie finansowej na lata 2028–2034. Nowy instrument powstał jako odpowiedź na rosnący dystans technologiczny i gospodarczy oddzielający Europę od Stanów Zjednoczonych oraz Chin.
Główne cele strategiczne funduszu obejmują:
-
wsparcie reindustrializacji oraz przyspieszenie rozwoju innowacyjnych technologii w Europie;
-
inwestycje w kluczowe dobra publiczne, w tym w bezpieczeństwo, zdrowie oraz ochronę klimatu;
-
pokonanie „doliny śmierci”, czyli zapewnienie płynnego przejścia projektów od etapu badań do skali przemysłowej.
234,3 mld euro i cztery kluczowe filary
Planowany budżet EFK opiewa na imponującą kwotę 234,3 mld euro. Środki te zostaną skierowane do czterech priorytetowych obszarów gospodarczych:
-
zielona transformacja;
-
cyfryzacja i technologie przyszłości;
-
zdrowie i biotechnologia;
-
bezpieczeństwo i obronność.
W przeciwieństwie do tradycyjnych programów grantowych, EFK będzie oferował szeroki wachlarz instrumentów finansowych – obok klasycznych grantów znajdą się w nim pożyczki, gwarancje oraz inwestycje kapitałowe (equity). Celem jest maksymalna mobilizacja kapitału prywatnego, który ma współfinansować obarczone ryzykiem przedsięwzięcia technologiczne.
14 programów w jednym miejscu
Jedną z najbardziej wyczekiwanych zmian w nowej perspektywie finansowej jest uproszczenie i konsolidacja dotychczasowych mechanizmów. Nowy fundusz zintegruje 14 rozproszonych do tej pory programów wsparcia w jeden spójny system. Obejmie on cały cykl życia innowacji – od badań podstawowych, przez prace rozwojowe, aż po komercjalizację i skalowanie produkcji.
Wskazuje na to dyrektorka Centrum Analiz i Strategii w PARP, Paulina Zadura: „obecne centralne programy są zarządzane w ramach wielu instrumentów, za które odpowiadają różne dyrekcje w Komisji Europejskiej, więc nakładanie się celów czy działań jest nieuniknionym efektem takiej organizacji pracy. Co więcej, fragmentyzacja programów osłabia kierunek strategiczny i utrudnia zdolność UE do szybkiego przesuwania zasobów w odpowiedzi na zakłócenia technologiczne lub zmiany geopolityczne”.
W nowym modelu planowane jest utworzenie punktu kompleksowej obsługi (one-stop shop), ograniczenie liczby zaangażowanych dyrekcji KE oraz wprowadzenie jednolitego zestawu reguł, planów pracy i raportowania.
Zmieni się również podejście do oceny realizowanych projektów. Jak podkreśla Joanna Zembaczyńska-Świątek, wiceprezeska PARP: „kluczową zmianą w kolejnej perspektywie finansowej będzie przejście od rozliczania wydatków do rozliczania efektów. Nacisk ma być położony na mierzalne rezultaty biznesowe. Rozpoczęto prace nad mechanizmami step-up, które pozwolą firmom płynnie przechodzić z finansowania krajowego na poziom europejski”.
Szanse i wyzwania dla polskich przedsiębiorstw
Dla polskich firm i instytucji badawczo-rozwojowych EFK stanowi ogromną szansę, ale i sprawdzian gotowości do konkurowania na europejskim rynku. Dotychczas polskie podmioty często napotykały trudności w poruszaniu się po skomplikowanych i zróżnicowanych zasadach poszczególnych programów unijnych.
Aby ułatwić polskim innowatorom sięganie po unijne środki, Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości rozwija specjalne inicjatywy edukacyjne i doradcze. Jednym z takich działań jest pilotaż Horizon Bridge.
Wiceprezes PARP, Joanna Zembaczyńska-Świątek, wyjaśnia rolę agencji: „chcemy, aby PARP była dla przedsiębiorców partnerem w skutecznym sięganiu po środki z programów zarządzanych przez Komisję Europejską również w nowym okresie finansowania. Dlatego koncentrujemy się na wzmacnianiu kompetencji firm, które pozwolą im z większą pewnością i skutecznością konkurować o finansowanie. Pilotaż Horizon Bridge to nowe podejście do wsparcia – zamiast skupiać się wyłącznie na przygotowaniu pojedynczego wniosku, inwestujemy w wiedzę, umiejętności i narzędzia, które zwiększą potencjał przedsiębiorstw do udziału w programie Horyzont Europa również w kolejnych latach. Jednocześnie zdobyte kompetencje przygotują firmy do skutecznego ubiegania się o środki z Europejskiego Funduszu Konkurencyjności”.
