W inicjatywie uczestniczą minister nauki Marcin Kulasek, dyrektor generalny PAP Marek Błoński oraz reprezentanci i rektorzy czołowych polskich uczelni oraz instytucji badawczych. Nadrzędnym celem nowego projektu jest przełożenie skomplikowanych zagadnień naukowych na język współczesnych mediów oraz regularne dostarczanie społeczeństwu sprawdzonych i rzetelnych informacji.
Odpowiedź na dezinformację i budowanie odporności społecznej
Podczas oficjalnej inauguracji przedsięwzięcia minister nauki Marcin Kulasek podkreślił, że powołana platforma ma ogromny potencjał w zakresie informowania obywateli. W jego ocenie stworzenie tej inicjatywy pomoże w starciu z fałszywymi przekazami, a także wywrze trwały wpływ na jakość debaty publicznej oraz obieg wiadomości w kraju. Połączenie sił zaplecza badawczego i redakcji Polskiej Agencji Prasowej ma stanowić kluczowe wsparcie w walce o rzetelność przekazu.
Kwestię systemowego podejścia do fałszywych doniesień poruszył dyrektor generalny PAP Marek Błoński. Zauważył on, że najbardziej skuteczną metodą przeciwdziałania fałszywym wiadomościom nie jest jedynie prostowanie poszczególnych fake newsów, lecz stałe nasycanie infosfery zweryfikowanymi i opartymi na źródłach materiałami. Wskazał, że partnerstwo z czołowymi uczelniami zapewnia dostęp do wiarygodnej wiedzy, z kolei rola agencji polega na jej szerokim rozpowszechnianiu przy zachowaniu najwyższych standardów dziennikarskich.
Na wymiar bezpieczeństwa poznawczego państwa zwrócił uwagę rektor Uniwersytetu Łódzkiego prof. Rafał Matera. Zaznaczył, że budowanie odporności społecznej na dezinformację powinno stać się stałym elementem misji szkół wyższych, co wymaga współpracy akademickiej zamiast wzajemnej konkurencji. Z kolei prorektor Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego dr hab. Beata Piskorska akcentowała potrzebę opracowania narzędzi ułatwiających odbiorcom odróżnianie prawdziwych informacji od manipulacji, co ma pomóc w odbudowie zaufania do przekazu medialnego.
Wyzwania komunikacji naukowej w kluczowych sektorach
Odpowiedzialne przekazywanie wiedzy akademickiej i przekształcanie jej w przystępne formaty popularnonaukowe wiąże się z wieloma wyzwaniami. Rektor Uniwersytetu Wrocławskiego prof. Robert Olkiewicz ocenił, że powołanie think tanku daje badaczom większe możliwości prezentowania swoich osiągnięć oraz prowadzenia polityki informacyjnej bazującej na faktach. Długofalowy charakter tej współpracy prognozuje z kolei rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego prof. Piotr Jedynak, określając ją jako przedsięwzięcie co najmniej średniookresowe.
Przedstawiciele poszczególnych ośrodków akademickich zwrócili uwagę na specyficzne dziedziny, w których występuje wysokie ryzyko zniekształceń informacyjnych:
- gospodarka: rektor Szkoły Głównej Handlowej prof. Piotr Wachowiak podkreślił: dezinformacja w ekonomii wymaga przystępnego tłumaczenia trudnych procesów gospodarczych;
- medycyna i zdrowie: rektor Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu prof. Piotr Ponikowski oraz prorektor Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu prof. Przemysław Wojtaszek zadeklarowali gotowość ekspertów do analizy nieprawdziwych przekazów z zakresu medycyny i ochrony zdrowia;
- nowoczesne technologie: prorektor Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie prof. Marek Gorgoń wdroży potencjał uczelni w przystępne objaśnianie zagadnień związanych ze sztuczną inteligencją i cyberbezpieczeństwem.
Na temat relacji między mediami a uczelniami wypowiedział się kanclerz Uniwersytetu Warszawskiego Robert Grey. Wskazał on, że na obu środowiskach spoczywa duża odpowiedzialność: nauka odpowiada za tworzenie i weryfikację wiedzy, natomiast media za jej publikację. Wyraził przy tym nadzieję, że efektami prac projektu będą nie tylko dyskusje, ale też konkretne narzędzia pomagające odbiorcom weryfikować wiadomości.
Główne obszary tematyczne i planowane formaty
Wpływ nowych technologii na zacieranie granic między wiadomościami wiarygodnymi a jedynie stwarzającymi takie wrażenie dostrzega prezes PAN prof. Marek Konarzewski, o czym napisał w liście skierowanym do uczestników wydarzenia. W podobnym tonie wypowiedziała się przewodnicząca Konferencji Rektorów Akademickich Szkół Polskich prof. Bogumiła Kaniewska, wskazując w swoim liście odczytanym przez rzecznika KRASP Wojciecha Dąbrówkę na potrzebę budowania nowoczesnego systemu komunikacji naukowej z udziałem specjalistów ds. PR.
Naukowy Think Tank PAP skupi się na problemach istotnych dla środowiska akademickiego, społeczeństwa oraz państwa. Do głównych obszarów działań należą:
- sztuczna inteligencja i nowe technologie;
- bezpieczeństwo informacyjne oraz poznawcze;
- walka z dezinformacją;
- zdrowie;
- gospodarka;
- przemiany społeczne;
- popularyzacja polskiej nauki.
Wyniki analiz naukowych i badań staną się podstawą do tworzenia zróżnicowanych materiałów informacyjnych. Oprócz tradycyjnych raportów planowane jest przygotowywanie wywiadów z ekspertami, debat, audycji wideo i audio, podcastów, grafik, relacji na żywo oraz krótkich treści dostosowanych do mediów społecznościowych.
Skład instytucjonalny
W realizację projektu wraz z Polską Agencją Prasową zaangażowało się szereg wiodących instytucji naukowych i akademickich. Są to:
- Akademia Górniczo-Hutnicza im. Stanisława Staszica w Krakowie;
- Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II;
- Szkoła Główna Handlowa w Warszawie;
- Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu;
- Uniwersytet Jagielloński;
- Uniwersytet Łódzki;
- Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we Wrocławiu;
- Uniwersytet Warszawski;
- Uniwersytet Wrocławski;
- Polska Akademia Nauk;
- Konferencja Rektorów Akademickich Szkół Polskich.
Przedsięwzięcie uzyskało wsparcie Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, które objęło całą inicjatywę patronatem.
