Dowody na prawdziwość tej tezy można znaleźć w najnowszej publikacji „Uczelnie na ścieżce rozwoju. Wsparcie szkolnictwa wyższego przez NCBR w ramach III Osi PO WER”. To kompleksowe podsumowanie działań realizowanych w latach 2015-2024 na rzecz rozwoju polskich uczelni.
Narodowe Centrum Badań i Rozwoju, jako Instytucja Pośrednicząca dla III Osi Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja Rozwój, odpowiadało za wdrażanie działań wspierających jakość kształcenia, rozwój kompetencji, umiędzynarodowienie, dostępność, zarządzanie uczelniami oraz współpracę z otoczeniem społeczno-gospodarczym. Skala obsłużonych projektów była bardzo duża: w ramach III Osi PO WER złożono 4045 wniosków konkursowych oraz 22 wnioski pozakonkursowe, a finalnie podpisano aż 2053 umowy na realizację projektów. Przełożyło się to na istotne i trwałe zmiany o charakterze systemowym na polskich uczelniach.
– W ramach PO WER Narodowe Centrum Badań i Rozwoju wykonało ogromną pracę na rzecz modernizacji polskiego szkolnictwa wyższego. Przeprowadziliśmy 57 naborów, podpisaliśmy 2053 umowy i skierowaliśmy do uczelni wsparcie o łącznej wartości 5,6 mld zł. Z efektów programu skorzystało 265 uczelni, czyli około 75% szkół wyższych w Polsce, a także 10 jednostek naukowych. Dzięki temu łącznie swoje kompetencje podniosło ponad pół miliona osób – mówi prof. dr hab. inż. Jerzy Małachowski, dyrektor Narodowego Centrum Badań i Rozwoju.
Po pierwsze: kompetencje
Opracowanie pokazuje, że projekty finansowane przez NCBR miały realny wpływ na funkcjonowanie szkół wyższych. Dzięki nim setki tysięcy studentów, doktorantów oraz pracowników uczelni podniosło swoje kompetencje, w tym kompetencje cyfrowe, dydaktyczne, zarządcze i zawodowe. Spośród 556 tys. osób, które uzyskały wsparcie – 67 tys. pracowników uczelni podniosło kompetencje dydaktyczne, a 56 tys. kompetencje zarządcze.
Uczelnie modernizowały programy studiów, rozwijały ofertę kształcenia praktycznego, organizowały staże, wzmacniały akademickie biura karier i tworzyły mechanizmy lepszego dopasowania edukacji do potrzeb rynku pracy. Istotnym efektem programu było także zwiększenie umiędzynarodowienia polskiego szkolnictwa wyższego, m.in. poprzez uruchamianie programów w językach obcych, współpracę z wykładowcami zagranicznymi, wymiany akademickie oraz zdobywanie zagranicznych akredytacji. Świadczą o tym liczby – 1,9 tys. osób ukończyło międzynarodowe programy kształcenia, 9,6 tys. osób ukończyło kształcenie w ramach wymiany akademickiej, a jednostki uczelni uzyskały 144 zagraniczne akredytacje.
Siedem uczelni zrealizowało projekty we wszystkich działaniach III Osi PO WER, co pokazuje, że część szkół wyższych wykorzystała program naprawdę kompleksowo. Najwięcej projektów zrealizowały Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Politechnika Śląska i Uniwersytet Śląski w Katowicach.
– Wraz z beneficjentami dzielimy się doświadczeniami i dobrymi praktykami, by inspirować do dalszego rozwoju sektora akademickiego. Dążymy do modelu uczelni otwartej, nowoczesnej, dostępnej i odpowiadającej na potrzeby studentów, pracodawców oraz społeczności lokalnych. Wnioski płynące z tej publikacji będą ważnym punktem odniesienia przy projektowaniu kolejnych działań wspierających polską naukę i edukację wyższą – zaznacza prof. Małachowski.
W publikacji nie brakuje przykładów godnych uwagi. Projekt „Międzynarodowy program kształcenia w języku angielskim na kierunku Pielęgniarstwo w Lubelskiej Akademii WSEI” pokazuje, jak wsparcie PO WER mogło trwale zmienić ofertę uczelni. Program przyciągnął wielu studentów zagranicznych, szczególnie z krajów afrykańskich, a po zakończeniu finansowania był dalej rozwijany, osiągając już 561 absolwentów studiów anglojęzycznych na tym kierunku.
Za to projekt „Doradcy do Spraw Zdrowienia” Akademii Pedagogiki Specjalnej w Warszawie jest niezwykle ważny społecznie, będąc skierowanym do osób po kryzysach psychicznych. Przeszkolono w nim 157 doradców zdrowienia, czyli osoby, które dzięki własnemu doświadczeniu kryzysu psychicznego mogą wspierać innych w odzyskiwaniu samodzielności, sprawczości i aktywności społecznej.
Po drugie: dostępność
Publikacja Narodowego Centrum Badań i Rozwoju wskazuje również na znaczenie trzeciej misji uczelni, czyli działań skierowanych do społeczności lokalnych, dzieci, młodzieży, dorosłych i seniorów, a także na rolę Zintegrowanych Programów Uczelni jako najbardziej kompleksowego narzędzia wsparcia instytucjonalnego. Szczególne miejsce w niej zajmuje temat dostępności uczelni dla osób ze szczególnymi potrzebami, silnie wspierany przez program PO WER.
– W ramach działań NCBR w programie PO WER, aż 197 uczelni wdrożyło rozwiązania zwiększające dostępność, powstały 4 centra wiedzy o dostępności, a 40 tys. pracowników uczelni podniosło kompetencje w zakresie edukacji włączającej. Dzięki projektom poprawiono dostępność architektoniczną, cyfrową i organizacyjną, rozwijano edukację włączającą oraz wzmacniano kompetencje kadry w pracy ze studentami o różnorodnych potrzebach – zauważa dyrektor Jerzy Małachowski.
Jednym z opisanych projektów dostępnościowych jest projekt „UMED łączy” Uniwersytetu Medycznego w Łodzi. Zwiększa dostępność uczelni dla osób z niepełnosprawnościami, obejmując m.in. dostosowanie budynków, wyposażenie 53 sal dydaktycznych w specjalistyczny sprzęt, aplikację mobilną i system nawigacji głosowej po kampusie. Ważnym efektem było także przeszkolenie ponad 400 osób z kadry uczelni w zakresie edukacji włączającej.
Z kolei projekt „Centrum wiedzy o dostępności do transportu i mobilności osób o szczególnych potrzebach” Wojskowej Akademii Technicznej wyróżnia się tym, że pozwolił na stworzenie pierwszej tego typu jednostki w kraju, skupionej na dostępności transportu indywidualnego. Projekt połączył badania, doradztwo, standardy projektowania uniwersalnego i praktyczne punkty konsultacyjne dla osób z niepełnosprawnościami, kierowców, pasażerów oraz branży motoryzacyjnej.
Całość pracy uzupełniają studia przypadków, dobre praktyki i rekomendacje, które pokazują, że inwestycje w szkolnictwo wyższe przyniosły trwałe zmiany. Jednakże, dalsze wsparcie uczelni pozostaje niezbędne dla wzmacniania ich jakości, otwartości i konkurencyjności. Przyczyni się to do wzmacniania jakości kształcenia, rozwoju nowoczesnej oferty edukacyjnej oraz przygotowywania studentów do wyzwań dynamicznie zmieniającego się świata.
Kontynuacja działań
Następcą Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja Rozwój jest program Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego 2021-2027 (FERS), który kontynuuje działania na rzecz rozwoju kapitału ludzkiego, edukacji, szkolnictwa wyższego i innowacji społecznych. Doświadczenia z realizacji III Osi PO WER, zostały wykorzystane przy projektowaniu nowych instrumentów wsparcia w FERS. Program ten zachowuje podejście zakładające kompleksowe wzmacnianie uczelni, a jednocześnie rozwija je o nowe rozwiązania, m.in. silniejsze powiązanie rozwoju kompetencji kadry akademickiej ze zmianami w programach kształcenia i kierunkach objętych wsparciem. Dzięki temu FERS jest naturalną kontynuacją działań zapoczątkowanych w PO WER, odpowiadając na aktualne wyzwania szkolnictwa wyższego oraz potrzebę dalszego podnoszenia jakości, dostępności i praktycznego wymiaru kształcenia.
Publikację „Uczelnie na ścieżce rozwoju. Wsparcie szkolnictwa wyższego przez NCBR w ramach III Osi PO WER” w wersji elektronicznej można znaleźć na stronie NCBR.
