Inicjatywa ta, przedstawiona oficjalnie w Biurze Bezpieczeństwa Narodowego, ma być odpowiedzią na wyraźną lukę w strukturach obronnych Sojuszu, który do tej pory nie posiada wyspecjalizowanej jednostki dedykowanej wyłącznie technologii AI.
Oficjalny postulat na nadchodzący szczyt w Ankarze
Koncepcja powołania nowej jednostki, o której jako pierwszy poinformował serwis Defence24.com, zyskała poparcie 15 innych think tanków. Przedstawiciele tych organizacji spotkali się w Pałacu Prezydenckim z kierownictwem Biura Bezpieczeństwa Narodowego, aby omówić szczegóły propozycji programowej. Według przygotowanego dokumentu idealnym momentem na oficjalne zgłoszenie tej inicjatywy będzie nadchodzący szczyt Sojuszu Północnoatlantyckiego w Ankarze, zaplanowany na 7–8 lipca 2026 roku.
Plan zakłada, że polska delegacja powinna publicznie zadeklarować gotowość do objęcia roli tak zwanego państwa ramowego (Framework Nation) dla nowej instytucji. Szczyt w Turcji oraz towarzyszące mu spotkania kuluarowe mają posłużyć jako platforma do zbudowania koalicji państw zainteresowanych współtworzeniem i politycznym wsparciem tego projektu. Eksperci do spraw bezpieczeństwa i obronności podkreślają, że dla Polski to szansa na wejście w rolę kraju kreującego, a nie jedynie adoptującego zagraniczne rozwiązania technologiczne.
Dlaczego właśnie Polska? Eksperci wskazują na konkretne argumenty
Wskazanie Polski jako potencjalnej lokalizacji dla NATO AI COE nie jest przypadkowe. Przedstawiciele organizacji branżowych argumentują, że nasz kraj posiada obecnie unikatową kombinację cech niezbędnych do udźwignięcia tego zadania. Wśród kluczowych atutów wymienia się wysoki kapitał intelektualny, doświadczenie operacyjne zdobyte na wschodniej flance NATO, stabilnie wysoki poziom nakładów na obronność oraz dynamicznie rozwijający się krajowy ekosystem sztucznej inteligencji.
Warto zauważyć, że w strukturach Sojuszu funkcjonuje obecnie 30 akredytowanych Centrów Doskonałości (NATO Centres of Excellence – COE). Są to wielonarodowe instytucje wojskowe, których głównym celem jest dostarczanie specjalistycznej wiedzy, rozwijanie doktryn, prowadzenie szkoleń oraz wspieranie interoperacyjności między armiami członkowskimi i partnerskimi. Polska posiada już doświadczenie w prowadzeniu takich jednostek: w Krakowie działa Counter Intelligence COE rozwijające zdolności kontrwywiadowcze, natomiast w Bydgoszczy funkcjonuje Military Police COE skupiające się na działaniach policji wojskowej.
Wypełnienie luki strukturalnej i walka o suwerenność cyfrową
Pomimo istnienia trzydziestu wyspecjalizowanych ośrodków, żaden z nich nie traktuje sztucznej inteligencji jako podstawowego i wiodącego obszaru swojej działalności. Eksperci zwracają uwagę na potrzebę powstania kompleksowego centrum wiedzy dla AI, ponieważ technologia ta stała się przełomowa dla całokształtu funkcjonowania nowoczesnego wojska. Nowy ośrodek nie dublowałby istniejących inicjatyw, takich jak programy NATO DIANA czy NATO Innovation Fund, lecz stanowiłby ich strategiczne uzupełnienie.
Do zadań placówki należałoby między innymi prowadzenie zaawansowanych prac nad rozwojem dedykowanych modeli AI przeznaczonych bezpośrednio do użytku w strukturach wojskowych. Działanie to ma kluczowe znaczenie dla wzmacniania suwerenności cyfrowej poszczególnych państw członkowskich, jak i bezpieczeństwa całego Sojuszu. Inicjatorzy projektu podkreślają, że na obecnym etapie intencją nie było przedstawienie całkowicie gotowego planu finansowego czy szczegółowej struktury kadrowej. Nadrzędnym celem jest uruchomienie procesów dyplomatycznych i zebranie deklaracji poparcia od sojuszników, którzy dostrzegają wartość w zakorzenieniu tej przełomowej instytucji na terenie Polski.
