W jaki sposób dokształcają się inwestorzy? Poznaj ich ulubione książki i podcasty

Emilian Arczewski, analityk Carlson ASI Evig Alfa

Legendarny inwestor Warren Buffet zapytany podczas jednego z wywiadów, jak osiągnął sukces, chwycił stos raportów, newsów, wyników finansowych i powiedział: „Czytaj codziennie 50 stron, w ten sposób wiedza rośnie, jak procent składany”. Informacja rządzi rynkami finansowymi, szczególnie widoczne jest to w dobie kryzysu. Jeżeli będziesz czytać 50 stron dziennie (książek, newsów, analiz), twoja wiedza będzie rosnąć szybciej niż przeciętnych inwestorów-amatorów.

Wiedząc ile czytać, powstaje pytanie, co czytać?

Wiedza finansowa to podstawa. Przygodę z inwestycją należy zacząć od nauki zarządzania finansami osobistymi, podstawami funkcjonowania rynków finansowych oraz identyfikacji własnych celów inwestycyjnych, co najczęściej sprowadza się do odnalezienia odpowiedniej zależności pomiędzy ryzykiem straty a szansą na zysk. Bez solidnych fundamentów, zrozumienie bardziej zaawansowanych koncepcji może być utrudnione. Z zakresu finansów osobistych warto pochylić się nad książką oraz blogiem Michała Szafrańskiego. W zrozumieniu podstaw funkcjonowania rynku finansowego pomóc może nam Marc Levinson i jego „Guide to Financial Markets”. Warto również sięgnąć po takie klasyki jak „Inteligentny Inwestor” B. Grahama czy też „Najważniejsza Rzecz” Howarda Marksa.

Dla osób chcących zdobyć solidną wiedzę z zakresu finansów polecam „Applied Corporate Finance” autorstwa A. Damodarana, co prawda książka objętościowo może przytłoczyć, ale zbiera ona wiele koncepcji, które mogą się przewijać w różnych opracowaniach. Pamiętajmy, że nie trzeba też czytać „od deski do deski”, gdyż niektóre obszary mają charakter wywodów akademickich, np. nie każdy inwestor musi orientować się wadach i zaletach kilku sposobów liczenia kosztu kapitału, ale powinien rozumieć czym on jest i jaka jest najpopularniejsza metoda liczenia (CAPM).

W wyborze podcastów czy innych mediów sugeruję w pierwszej kolejności weryfikację sylwetki osób tworzących treści. Nie dajmy się ponieść ludziom, którzy sprzedają wątpliwej jakości kursy i markę osobistą, a nie jakościową wiedzę. Myślę, że warto posłuchać Patrica Boyla (fund manager, profesor na King’s Collage London), wspomnianego wcześniej Aswatha Damodaran (New York University Stern). Natomiast ciekawe i łatwo przyswajalne treści dla początkujących inwestorów można znaleźć też na www.investopedia.com

Jan Grochowicz – Managing Partner i co-founder Freya Capital

Inwestor powinien czytać wszystko, a do tego dużo i różnorodnie. Funkcjonujemy w wyjątkowej branży, która wymaga od nas wiedzy o charakterze interdyscyplinarnym. Od mechaniki funkcjonowania rynków finansowych, zasad prowadzenia działalności biznesowej i operacyjnej przez specyfikę i niuanse poszczególnych sektorów, w które inwestujemy. Przede wszystkim jednak jest to branża wymagająca zrozumienia ludzi – ich motywacji, problemów i potrzeb.

To wszystko powinno znaleźć odzwierciedlenie w czytanych na co dzień książkach, gazetach, stronach www i analizach trendów rynkowych, ale także słuchanych podcastach, które są sprawnym i wygodnym źródłem informacji.

Czym powinien się interesować?

Nie jestem pewien, czy można w stanowczy sposób stwierdzić, jakimi konkretnie tematami „powinni” się interesować inwestorzy. Na poziomie ogólnym – wszystkim. Wydaje mi się, że prawdziwi generaliści są niedoceniani. Tak jak wspomniałem wcześniej, branża inwestycyjna wymaga swoistej interdyscyplinarności. Oczywiście, dobrze jest mieć swoją niszę czy obszar zainteresowań, w który zanurzamy się w większym stopniu szczegółowości. Pomaga to stworzyć wartość dodaną zarówno dla funduszu, jak i spółek portfelowych.

Propozycje pomocnych książek i podcastów lub innych źródeł:

Książki

• Crossing the Chasm – Geoffrey A. Moore
• Built to last – James C. Collins i Jerry I. Porras
• The Cold Start Problem: Harnessing the power of networks to launch your business – Andrew Chen
• The hard things about hard things – Ben Horowitz
• Finding Genius – Kunal Mehta
• Zero to one – Peter Thiel
• wszystko napisane przez Malcoma Gladwella
• Only the paranoid survive – Andrew Grove

Podcasty

• Acquired (Ben Gilbert and David Rosenthal)
• The Twenty Minute VC (20VC)
• Venture Unlocked (Samir Kaji)
• Masters of Scale
• Riding Unicorns

www

• strony wiodących funduszy VC np.: Andreessen Horowitz, Sequoia, Khosla Ventures + inne (bardzo dużo ciekawych/przydatnych informacji)
• techcrunch.com

Wojciech Drewczyński – Head of Acceleration w Black  Pearls

W dzisiejszych czasach ilość interesujących materiałów w sieci jest wprost przytłaczająca: blogi, newslettery, podcasty, książki, filmy, artykuły w portalach, LinkedIn, eksperci dzielący się wiedzą w zamkniętych społecznościach to tylko część z nich. Coraz trudniej wyławiać źródła, które faktycznie są wartościowe i znajdować czas, żeby konsumować wszystkie. W moim przypadku dobrze działa kilka narzędzi, które pozwalają mi zarządzać źródłami, z których czerpię wiedzę oraz pewnego rodzaju rutyna.

Rozwojowa ramówka dnia

Dzień zaczynam od krótkiej prasówki, co pozwala mi być na bieżąco. W samochodzie z kolei słucham podcastów i audiobooków. W trakcie dnia robię też szybki przegląd newsletterów i social mediów. Wieczorem przed snem czytam z kolei książki, dzięki czemu jestem w stanie odpocząć od ciągłego przeglądania ekranów i wyciszyć mózg przed snem. Rutyna pozwala mi czytać średnio jedną, dwie książki tygodniowo.

Do zarządzania treściami, które mnie interesują wykorzystuję różne narzędzia, które pozwalają mi zachować produktywność. Skupiam się na konsumowaniu materiałów branżowych: informacji o nowych spółkach i inwestycjach, aktualizacjach publikowanych przez startupy, analizy ekspertów branżowych, materiały z innych funduszy VC oraz różnego rodzaju treści o charakterze edukacyjnym. Dla balansu czytam dużo beletrystyki. To pozwala odpocząć od ciągłego nawału treści branżowych.

Narzędzia, których używam: 

• Feedly – agreguję informacje z ponad 300 różnych źródeł takich jak Sifted, Techcrunch, Medium, MamStartup, Fast Company, Entrepreneur czy Inc.com;
• Podcasty – używam Spotify oraz YouTube. Do moich ulubionych podcastów należą Kauffman Fellows Podcast i Venture Unlocked;
• LinkedIn – obserwuję osoby z branży, które publikują regularnie autorskie treści o charakterze edukacyjnym oraz subskrybuję newslettery takie jak: Dreamers And Unicorns, Gates Notes, Investors on the Frontlines czy też Future Tech Trends;
• Newslettery – przegląd rynku pomaga mi robić Invest Europe Daily, Pitchbook News oraz Reflektor VC PFR Ventures. Z kolei analizy rynkowe świetnie dostarczają Tomasz Tungz czy Eric Newcomer;
• Audiobooki – słucham głównie po angielsku więc rządzi u mnie Audible. Dla osób, które mają mało czasu polecam narzędzia takie jak Mentorist, które w kilkanaście minut podsumowują zawartość danej książki w bardzo przystępnej formie.
• Książki – przydaje się czytnik ebooków. Niemniej jednak nadal lubię papier. Chętnie czytam historie founderów i budowania firm. Dobrych pozycji jest cała masa Google Story, Amazon jednym kliknięciem czy Bad Blood.

Paweł Leks – Partner Zarządzający Funduszu Pracuj Ventures

Pojęcie inwestor jest bardzo obszerne i bardzo trudno je ujednolicić.

Różnic jest bardzo wiele – horyzont czasowy, awersja do ryzyka, cele, czy aktywa w które inwestujemy. Z perspektywy czasu mogę jednak powiedzieć, że najlepsze efekty uzyskują Ci którzy:

1. Skupiają się na inwestycjach w obszarach, na których bardzo dobrze się znają.
2. Inwestują w długim horyzoncie czasowym i umieją identyfikować etapy cyklu gospodarczego

Jaka wiedza jest w takim razie niezbędna inwestorowi?

W zależności od tego w co inwestujemy, może się to w istotny sposób różnić, ale są obszary wiedzy, które w każdym przypadku okażą się bardzo przydane.  Najistotniejsze z nich to w mojej opinii:

• Wiedza z zakresu finansów, w szczególności finansów spółek jest istotnym elementem puli kompetencji dobrego inwestora. Niezależnie czy chcemy ocenić biznes plan startupu, czy rachunek strat i zysków dojrzałej firmy, przynajmniej podstawowa wiedza w zakresie finansów jest niezbędna.
• Podstawy prawa, są często również przydatnym orężem inwestora. Umiejętność czytania umów czy innych dokumentów związanych ze spółkami czy z konkretnymi instrumentami finansowymi, jest postawą świadomego inwestowania.
• Podstawy ekonomii, w tym makroekonomii oraz cyklów koniunkturalnych to wiedza, która wydaje się dla wielu osób zbędna w przypadku podejmowania decyzji o inwestycjach, a jednak w długim okresie okazuje się bardzo przydatna, a czasami kluczowa.
  W ostatnich miesiącach, widzimy w jak istotny sposób zmieniło się podejście do wyceny aktywów różnych aktywów pod wpływem zmian polityki stóp procentowych banków centralnych. Dla wielu okazuje się to zaskoczeniem, a jak pojawienie się wysokiej inflacji wpływa od zawsze na zachowania banków centralnych i znając historię ekonomii i rynków finansowych, możemy prześledzić co działo się w przeszłości, kiedy zaistniały podobne warunki ekonomiczne, jakie podjęto działania i czy były one skuteczne.
• Psychologia inwestowaniaoraz ekonomia behawioralna. Zapewne mało kto zwraca na to uwagę, ale psychika i zachowania ludzi w oparciu o zmieniające się otoczenie zewnętrzne, stanowi istotne źródło wiedzy dla inwestorów. Dzięki temu obszarowi zrozumiemy, jak działają inwestorzy od strony emocji i dlaczego na rynkach pojawiają się pewne bardzo powtarzalne od setek lat wzorce. To właśnie dzięki wiedzy z psychologii inwestowania możemy zrozumieć, dlaczego większość ludzi kupuje na górce, a sprzedaje w dołku.

Sam Warren Buffett mówił: „Be greedywhenothersarefearful”, a to wynika właśnie z emocji rynkowych, które odgrywają fundamentalną rolę w kształtowaniu się cen, szczególnie w krótkim terminie.

Przykładowe lektury:

• Nudge: Improving Decisions About Health, Wealth, and Happiness by Richard H. Thaler
• Good Economics for Hard Times by Abhijit V. Banerjee and Esther Duflo
• How Change Happens (The MIT Press) by Cass R. Sunstein
• Blink: The Power of Thinking Without Thinking by Malcolm Gladwell

Poza wymienionymi wyżej uniwersalnymi obszarami wiedzy, jest jeszcze wiedza branżowa. Czyli to na czym znamy się najlepiej. Pogłębianie tej wiedzy, pozwala być dużo bardziej skutecznym w podejmowaniu decyzji inwestycyjnych. Wynika to z zasady, że powinno się głównie inwestować w to na czym się znamy. Potrafimy wtedy znacznie skuteczniej, szybciej i trafniej ocenić szanse inwestycyjne. Ocena kondycji i perspektyw rozwojowych spółek nie jest prosta, a co dopiero jeśli zaczynami analizować finanse spółek o których specyfice nic nie wiemy.

Dla mnie absolutnie najciekawszym uzupełnieniem wiedzy jest również wiedza o przeszłości. Biografie sławnych inwestorów, przedsiębiorców czy bankierów. Zarówno tych którym się udało, jak również tych którzy popadli w niesławę. Nauka na błędach jest równie wartościowa jak ta oparta na sukcesach.

Z zaciekawieniem czytam książki opowiadające historię gospodarek oraz ciekawych biznesów oraz ich twórców.

Polecane lektury:

• The Power Law: Venture Capital and the Art of Disruption By Sebastian Mallaby
• The Intelligent Investor: The Definitive Book on Value Investing – A Book of Practical Counsel By Benjamin Graham
• One Up On Wall Street: How To Use What You Already Know To Make Money In The Market By Peter Lynch
• The Snowball: Warren Buffett and the Business of Life By  Alice Schroeder
• Stocks for the Long Run 5/E: The Definitive Guide to Financial Market Returns & Long-Term Investment Strategies 5th Edition by Jeremy Siegel

Podcasty:

• Jeden z moich ulubionych to Masters of Business wydawane przez Bloomberg Finance Talk i prowadzone przez Barrego Ritholtza
• Równie fascynujące są rozmowy prowadzone przez Davida Rubensteina – The David Rubenstein Show wydawanym również przez Bloomberg oraz druga jego seria.
• Dla Business Angels, ciekawym źródłem wiedzy będzie: Startup Investing Podcast | The Full Ratchet
• Angel Invest Boston
• Lubię też posłuchać All in.

Materiały na youtube:

Bardzo ciekawy kanał to FINAiUS prezentujący filmy prezentujące sylwetki sławnych inwestorów, bankierów i przedsiębiorców.

Paweł Osowski – dyrektor w otwartym funduszu VC Anderton SICAV PLC

Życie inwestora to wieczny rollercoaster

Pozyskanie prywatnego kapitału do funduszy jest wielokrotnie trudniejsze i bardziej wymagające niż pozyskanie finansowania z pozycji założyciela, właściciela biznesu. Mogę się wypowiadać z perspektywy zarządzającego aktywami, który pieniądze pozyskuje na całym świecie do bardzo wymagającej klasy aktywów (private assets) od instytucji, fundacji rodzinnych, osób prywatnych, poprzez bankową i pozabankową sieć dystrybucji.

Teoretycznie, wszyscy, z którymi rozmawiam mają ten sam cel – pomnożyć kapitał, przy odpowiednim poziomie ryzyka, znaleźć sposób na dywersyfikację portfela, uciec od zmienności rynków publicznych i zainwestować w klasę aktywów, która daje ponadprzeciętne stopy zwrotu. Niemniej konkurencja na rynkach globalnych jest bardzo duża, wielość produktów porażająca. Wystarczy wspomnieć, że na jednej z największych europejskich platform dla funduszy, do których dostęp mają doradcy finansowi, którzy budują portfele dla klientów dostępne są tysiące produktów o wartości 1,5 tryliona euro, gdzie sama wartość aktywów alternatywnych przekracza 45 mld euro.

Wyróżnić się w tym szumie jest bardzo trudno 

Tutaj liczy się przede wszystkim strategia inwestycyjna, wyniki, jakość zarządzającego, kluczowe komunikaty, łatwość samego procesu onboardingu… i coś metafizycznego, co można opisać jako mieszanka relacji, szczęścia i dobrego przygotowania. Nasz fundusz demokratyzuje dostęp do zamkniętej do tej pory klasy aktywów (Venture Capital w strukturze funduszu otwartego).

Chcę przez to powiedzieć, że zanim firmy dostaną pieniądze od funduszy to Ci „aroganccy” zarządzający funduszami usłyszeli już wcześniej 100x „nie”, zderzyli się z rynkiem i pewnie odwiedzili terapeutę, żeby utrzymać motywację. Sam proces inwestycyjny, po udanym fundraisingu to często jest już przyjemność.

Co czytam, by utrzymać się na fali?

Z perspektywy foundera trzeba śledzić trendy i analizy nie tylko we własnej niszy, ale sprawdzać jak wygląda rynek funduszy i finansowania, żeby lepiej zrozumieć potrzeby drugiej strony. Z perspektywy zarządzającego ważne jest profilowanie swojej wiedzy i otaczanie się doradcami, którzy mają doświadczenie w konkretnych wertykałach. Prenumerata Pulsu Biznesu, dostęp do terminalu Bloomberga pomaga, a jak mówił mój pierwszy szef, zanim przyjdziesz do biura zawsze rano miej przeczytane gazety – przynajmniej nagłówki online. Poranna prasówka ekonomiczna to jest pozycja obowiązkowa.

Co polecam?

Czytam poranne briefingi od Calamatta Cuschieri, firmy inwestycyjnej, która jest agentem transferowym dla Anderton SICAV – dostępne na Linkedin. Słucham podcastu Rogera Mitchella – byłego szefa szkockiej ligi futbolu i naszego doradcy o technologiach w sporcie, igamingu, web3 – AYNE („are you not entertained?”, dostępne na spotify).

Przeczytałem i rekomenduję książkę „Universo-i” Briana Frederiksena, doradcy Anderton SICAV, managera spółek z listy Fortune 500, przedsiębiorcy, inwestora, pełnomocnika rządów w zakresie finansowania startupów, ale przede wszystkim człowieka, który opowiada w tej książce nieprawdopodobną historię o swoim życiu, pełnym zwrotów, sukcesów, rozczarowań, jak w dobrym filmie akcji. Polecam wątpiącym, którzy poszukują swojej drogi w biznesie. Najciemniej jest zawsze przed świtem. Polecam też warsztaty mec. Roberta Mikulskiego o uważności i o tym, jak zamienić walkę na życie. Robert jest uznanym prawnikiem i partnerem w funduszu. Tytuł warsztatów i grupy przewrotny, ale w końcu zdrowy mindset jest ważny.

Paweł Zylm – Business Angel, przedsiębiorca, inwestor i mentor w startupach

W dzisiejszym świecie dynamicznych oraz ciągłych zmian otoczenia makroekonomicznego i rozwoju technologii świadomy inwestor musi każdego dnia aktualizować swoją wiedzę i informacje o bieżącej sytuacji oraz lokalnych i światowych trendach. Aktualne informację gospodarcze i polityczne obserwuję za pośrednictwem ogólnych portali internetowych i wyspecjalizowanych serwisów gospodarczych. Podczas spacerów z psem lub jazdy samochodem słucham podcastów, skąd czerpię wiedzę na temat trendów czy też zapoznaje się z różnego rodzaju analizami. Jestem wiernym słuchaczem wielu podcastów np. Technologicznie czy Polityka Insight.

Warto tutaj dodać, że wierny słuchacz czy czytelnik nie oznacza, że jestem bezkrytyczny do wysłuchanej czy przeczytanej treści. Niezależnie od usłyszanej oceny sytuacji wyrażonej przez różne osoby czy autorytety, które słucham, zawsze muszę ją sam przeanalizować, żeby podjąć decyzję inwestycyjną. Oczywiście korzystam też tradycyjnej metody zdobywania nowej wiedzy, jaką jest czytanie książek. Dla osób, które chcą zainteresować się inwestycjami w startupy, polecam dwie lektury, dzięki którym zrozumieją ekosystem startupowy. Są to „Tajemnice Sand Hill Road” Scotta Kupora oraz „Finansowanie startupów. Poradnik przedsiębiorcy” autorstwa Nielsen Nicolaj Hojer.

Jan Follendorf, Młodszy Analityk Inwestycyjny SpeedUpGroup

Przygodę ze środowiskiem Venture Capital rozpocząłem niecały rok temu, dlatego bardzo dobrze pamiętam swoje początki. Moja praca w funduszu zaczęła się od stażu, lecz już w trakcie samej rozmowy rekrutacyjnej poczułem, że ilość wiedzy, jaką będę musiał przyswoić jest bardzo duża. Branża VC jest niezwykle dynamiczna, sposób funkcjonowania startupów, inwestorów oraz relacji między nimi cechuje się wieloma mechanizmami, które trzeba poznać i przede wszystkim zrozumieć. Myślę, że każdy początkujący analityk, wchodząc do środowiska funduszy VC ma w głowie jedno, podstawowe pytanie – Jak i skąd czerpać wiedzę?

Oto, od czego zacząłem:

W moim przypadku podstawą były warsztaty zorganizowane przez kolegów z zespołu inwestycyjnego w SpeedUpGroup. Pozwoliło mi to zrozumieć najważniejsze aspekty funkcjonowania funduszy i poznać wszystkie niezbędne obszary związane z analizą startupów. Idealnym uzupełnieniem wiedzy była książka autorstwa Scotta Kupora ,,Tajemnice Sand Hill Road”, która w nieskomplikowany sposób ukazuje najbardziej istotne kwestie rynku Venture Capital. Autor zwraca uwagę na zagadnienia inwestycyjne z dwóch perspektyw, zarówno inwestora, jak i startupu. Taka narracja pozwala zrozumieć istotne czynniki dla founderów, dzięki czemu prowadząc aktualnie rozmowy z nimi, wiem co oraz dlaczego jest ważne z ich punktu widzenia, a to przekłada się na sprawniejsze omawianie projektów, z jakimi do nas przychodzą.

Oczywiście nie można poprzestać na jednej książce. Praca w branży VC to nieustanne poszerzanie horyzontów i zdobywanie wiedzy. Myślę, że obowiązkowymi lekturami dla wszystkich wchodzących w ten świat są też pozycje takie jak: Steve Blank – „Podręcznik Startupu”, Eric Ries – „Lean Startup” oraz książka napisana przez jednego z założycieli PayPala – Petera Thiela ,,Zero to One”.

Dodatkowo wartościową, aczkolwiek wymagającą dokładnej analizy pozycją jest „The Business of Venture Capital” autorstwa Mahendry’ego Ramsinghani’ego, która tłumaczy techniczne oraz bardziej zawiłe kwestie funkcjonowania funduszy Venture Capital.

Każda z wymienionych książek cechuje się odmiennym spojrzeniem na ekosystem startupowym i każda przekazuje niezwykle wartościową wiedzę oraz insighty rynkowe, które autorzy opierają w znacznym stopniu na własnej praktyce, co czyni je tym bardziej wartościowymi.

Prasówka

Świetną metodą na pozyskanie wiedzy jest również tak zwana „prasówka”, czyli codzienny przegląd mediów biznesowych oraz startupowych. Dzięki niej otrzymujemy wiedzę o aktualnych trendach i transakcjach, co jest niezwykle ważne i przydatne w codziennej pracy analityka.

Podcasty

Warto zwrócić uwagę na podcasty. Osobiście często słucham nagrań autorstwa Omera Khana, który w serii ,,The SaaS podcast” rozmawia z founderami startupów o ich wyzwaniach, rozwoju spółek, czy też rynku. Atmosfera podcastu gwarantuje intymniejszą atmosferę niż teksty pisane, dzięki czemu możemy usłyszeć więcej insightów i ich przemyśleń.

Według mnie warto również wybrać branże i rynki, które nas interesują i docelowo w których chcemy się specjalizować. Niezależnie czy będzie to Fintech, InsureTech, czy EnergyTech, warto postawić na branże spójne zarówno z naszymi zainteresowaniami, jak i focusem inwestycyjnym funduszu.

Pytaj ekspertów

Podsumowując, uważam, że w myśl zasady „kto pyta, nie błądzi” najszybszym i najskuteczniejszym sposobem na pozyskanie wiedzy o rynku VC jest po prostu zadawanie pytań osobom bardziej doświadczonym. W moim przypadku nieoceniona była pomoc ze strony zespołu inwestycyjnego oraz partnerów zarządzających w SpeedUpGroup. Do tego oczywiście konieczna jest praca we własnym zakresie, czy to w postaci książek, artykułów, czy słuchania podcastów.

Michał  Piosik – co-founder Foodtech.ac

Inwestycje w startupy na wczesnym etapie są specyficzne. W szczególności w branży foodtech, na tym polu bowiem, nie ma w naszym kraju zbyt wielu specjalistów.

Staramy się więc przyglądać najlepszym funduszom VC w kraju (np. Inovo) oraz za granicą niezależnie od sektora i adaptować ją do naszej branży. Polecam śledzić ich działalność na LinkedIn, publikują mnóstwo ciekawych treści. Z ciekawych książek o budowaniu biznesu i funduszu VC polecam Hard Thing About Hard Things założyciela funduszu a16z.

Mamy też mocno rozbudowany network wśród funduszy foodtechowych za granicą (EU: Blue Horizon, US: 50 years VC, APAC: Better Bite ventures) informacje o tamtejszych trendach i transakcjach przekładamy na realia naszego regionu. Przykładowo: parę lat temu z zapartym tchem śledziliśmy postępy w branży farm wertykalnych, zainwestowaliśmy więc w Listny Cud, polskiego producenta hardware dla upraw pionowych.

Czytamy też sporo raportów o inwestycjach w food i agri (dealroom, pitchbook, agfunder). Z zapartym tchem śledzimy projekcje o planecie i jedzeniu (Hatalska) i prognozujemy co będzie działo się na rynku. Czasem, jeśli nie możemy znaleźć startupu z tego segmentu, budujemy własny venture (tak powstał m.in. roślinny mye.gg).

Uważamy też, że w naszym biznesie mega ważne są statystyki i niezakrzywione patrzenie na rzeczywistość. Książki takie jak: Factfullness, Sapiens… Harariego, Outliers Gladwella czy seria Freakonomics nie są może do końca związane z biznesem, ale uczą bardzo realnego (pradoksalnie pozamainstreamowego) spoglądania na otaczający nas świat.

Jeśli chodzi o podcasty to przestrzeń mam na to zazwyczaj, kiedy jestem kompletnie spompowany wtedy mam przesyt biznesem i słucham Happiness Lab od Lori Santos, która zrobiła najlepszy przedmiot w historii Yale (semestr the science of wellbeing zrobiłem i polecam każdemu, niezależnie od branży!).